Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Thể tích khối tròn xoay bằng tích phân (Toán học Lớp 12)
Tuyển tập 268 câu hỏi thuộc chuyên đề Thể tích khối tròn xoay bằng tích phân (Giải tích – Toán học Lớp 12) trích từ ngân hàng đề thi chính thức và đề thi thử các trường THPT trên toàn quốc. Chọn trực tiếp đáp án A, B, C, D bên dưới để kiểm tra kết quả và xem hướng dẫn giải chi tiết từng bước.
Dấu hiệu & kiến thức trọng tâm:Thể tích khối tròn xoay bằng tích phân
Một thùng làm kem có dạng hình tròn xoay, có mặt cắt qua trục là dạng parabol như hình vẽ. Biết phương trình đường biên parabol có dạng f(x)=ax2. Hỏi dung tích của thùng bằng bao nhiêu lít? (kết quả làm tròn đến hàng phần chục)
Dung tích thùng được tính bằng thể tích khối tròn xoay tạo bởi parabol xoay quanh trục đối xứng. Áp dụng công thức tích phân với các kích thước đã cho trên hình, ta thu được thể tích xấp xỉ 28,3 lít.
Người ta thiết kế của một thùng rượu có bán kính các đáy là 0,3m, chiều cao là 1m bằng cách quay quanh trục hoành một miền phẳng (H) là phần gạch sọc như hình bên dưới, trong đó SO=0,4m. Biết rằng mặt phẳng chứa trục cắt mặt xung quanh thùng rượu là các đường parabol. Thể tích của thùng rượu (đơn vị: dm3) là bao nhiêu (kết quả làm tròn đến hàng đơn vị)?
Đường parabol có đỉnh S(0;0,4) và đi qua A(0,5;0,3) có phương trình y=0,4−0,4x2(m). Thể tích thùng rượu là V=π∫−0,50,5(0,4−0,4x2)2dx=3000406πm3≈425dm3.
Một người thiết kế một cái loa phóng thanh bằng nhựa có hình dạng khối tròn xoay như *Hình 1* bên dưới, có mặt cắt bởi mặt phẳng qua trục của loa như *Hình 2* và có bảng vẽ kỹ thuật trên hệ trục Oxy như *Hình 3* (đơn vị trên các trục bằng 1 cm). Tính thể tích nhựa để đúc chiếc loa (*tính theo cm3 và làm tròn kết quả tính toán sau cùng đến hàng đơn vị*).
Trên hệ trục tọa độ Oxy ở *Hình 3*, thiết diện nửa trên của chiếc loa gồm ba phần: - Trên đoạn [0;1]: hình phẳng giới hạn bởi y=2 và y=0. - Trên đoạn [1;2]: hình phẳng giới hạn bởi y=2 và y=1. - Trên đoạn [2;12]: đường biên ngoài đi qua (2;2) và (12;8) có phương trình y=53x+54; đường biên trong đi qua (2;1) và (12;7) có phương trình y=53x−51. Thể tích nhựa để đúc chiếc loa là V=π∫0122dx+π∫12(22−12)dx+π∫212[(53x+54)2−(53x−51)2]dx=4π+3π+90π=97π≈305(cm3).
Câu 3: Tháp giải nhiệt tại một nhà máy điện hạt nhân có hình dạng là một phần của khối tròn xoay khi cho hypebol (H) quay quanh một trục đối xứng của (H). Tháp có chiều cao là 120 mét, bán kính đáy dưới bằng 40 mét. Thiết lập hệ trục tọa độ Oxy như hình vẽ sao cho mặt cắt dạng hypebol của tháp nhận Oy làm trục đối xứng; lấy đơn vị trên mỗi trục là mét. Gốc O ở vị trí có độ cao 80 mét so với mặt đất và đoạn giao nhau giữa trục Ox với tháp bằng 30 mét.
a)
Diện tích đáy dưới của tháp bằng 5027 m2 (làm tròn đến hàng đơn vị).
b)
Các điểm (−20;0), (20;0) thuộc hypebol (H).
c)
Phương trình (H) là 152x2−11520y2=1.
d)
Thể tích của tháp giải nhiệt này bằng 214414 m3 (làm tròn đến hàng đơn vị).
Theo hướng dẫn giải chi tiết (Mã đề 9101, trang 11), Câu 3 (Phần II, câu 15): a) Đúng, b) Sai, c) Sai, d) Đúng.
Lời giải chi tiết:
- a) ĐÚNG: Bán kính đáy dưới là R=40 m. Diện tích đáy dưới của tháp là: S=πR2=π⋅402=1600π≈5026,55≈5027 m2.
- b) SAI: Giao của hypebol với trục Ox có độ dài 30 m, do tính đối xứng qua Oy nên tại y=0 ta có x=±15. Vậy các điểm (−15;0) và (15;0) thuộc (H), không phải (±20;0).
- c) SAI: Phương trình của hypebol có dạng 152x2−b2y2=1. Chiều cao tháp là 120 m, gốc O ở độ cao 80 m nên mặt đất tương ứng y=−80, đỉnh trên tương ứng y=40. Đáy dưới có bán kính 40 m nên điểm (40;−80) thuộc (H): 152402−b2(−80)2=1⟹2251600−1=b26400⟹2251375=b26400⟹b2=5557600≈1047,27. Phương trình đúng là 152x2−5557600y2=1. Mệnh đề cho mẫu số là 11520 là sai.
- d) ĐÚNG: Thể tích khối tròn xoay: V=π∫−8040x2dy=π∫−8040225(1+b2y2)dy=225π[y+3b2y3]−8040=225π(120+3⋅5557600576000)=225π(120+183,333)≈214413,7≈214414 m3.
Một chiếc đồng hồ cát nghệ thuật bằng thủy tinh có bầu chứa phía trên và bầu chứa phía dưới bằng nhau, bên trong chứa một chất lỏng đặc biệt. Khi bầu phía trên chứa đầy chất lỏng, thể tích chất lỏng bên trong đúng bằng thể tích của một khối tròn xoay sinh ra khi quay quanh trục Ox hình phẳng giới hạn bởi đồ thị hàm số y=2x, trục hoành và hai đường thẳng x=0,x=9 (các đơn vị trên hệ trục tọa độ được tính bằng centimét, trục Ox trùng với trục đối xứng dọc của đồng hồ). Phần cổ hẹp làm khuyết để thông nhau giữa bầu chứa phía trên và bầu chứa phía dưới coi như không đáng kể.
Ban đầu, phần bầu chứa phía trên chứa đầy chất lỏng. Khi bắt đầu tính giờ, chất lỏng chảy qua cổ hẹp xuống bầu chứa phía dưới với tốc độ (lưu lượng thể tích) không đổi trong suốt quá trình chảy. Người ta nhận thấy toàn bộ lượng chất lỏng chảy hết xuống bầu chứa phía dưới trong đúng 27 phút. Giả sử trong suốt quá trình chảy, bề mặt trên của chất lỏng luôn tạo thành một mặt phẳng nằm ngang. Gọi h (cm) là chiều cao của khối chất lỏng còn lại trong bầu chứa phía trên tại thời điểm t (phút) (0≤h≤9, tính từ cổ hẹp hướng lên trên dọc theo trục Ox). Hỏi sau bao nhiêu phút kể từ lúc bắt đầu chảy, chiều cao khối chất lỏng trong bầu chứa phía trên (tính từ cổ hẹp hướng lên trên dọc theo trục Ox) còn đúng 3 cm (không làm tròn kết quả các phép tính trung gian, chỉ làm tròn kết quả cuối cùng đến hàng đơn vị)?
Thể tích ban đầu của chất lỏng khi đầy (đến cận x=9): V=π∫09(2x)2dx=π[2x2]09=162π cm3. Tốc độ dòng chảy không đổi là: v=27162π=6π cm3/phuˊt. Khi chiều cao còn lại h=3 cm, thể tích chất lỏng còn lại trong bầu trên là: Vcoˋn=π∫034xdx=[2πx2]03=18π cm3. Thể tích chất lỏng đã chảy xuống bầu dưới: ΔV=162π−18π=144π cm3. Thời gian cần tìm: t=vΔV=6π144π=24 phuˊt. Đáp số: 24.
Cho hai nửa đường tròn như hình vẽ, trong đó đường kính của đường tròn lớn gấp đôi đường kính của đường tròn nhỏ. Biết rằng nửa hình tròn đường kính AB có diện tích là 8π và BAC=30∘. Tính thể tích vật thể tròn xoay được tạo thành khi quay hình phẳng (H) (phần tô đậm) xung quanh đường thẳng AB.
Nửa hình tròn lớn bán kính R có diện tích 21πR2=8π⇒R=4, bán kính đường tròn nhỏ là r=2. Đặt hệ trục tọa độ gốc A, AB trùng Ox, tính thể tích khối tròn xoay khi quay phần tô đậm quanh AB được 3220π.
Một vật trang trí có dạng một khối tròn xoay được tạo thành khi quay miền (H) (phần màu xám trong hình vẽ bên) quanh trục AC. Biết rằng AC=2 cm, B là trung điểm AC, miền (H) được giới hạn bởi đoạn thẳng BC và các cung tròn bán kính 1 cm có tâm A và B. Thể tích của vật trang trí đó gần nhất với kết quả nào sau đây?
Gắn hệ trục tọa độ Oxy với gốc O≡B và tia Ox≡BC. Đường tròn tâm B(0;0), bán kính 1 có phương trình x2+y2=1⇒y2=1−x2; đường tròn tâm A(−1;0), bán kính 1 có phương trình (x+1)2+y2=1⇒y2=1−(x+1)2. Hoành độ giao điểm D là nghiệm của 1−x2=1−(x+1)2⇔x=−21. Thể tích khối tròn xoay là V=π∫−1/21(1−x2)dx−π∫−1/20(1−(x+1)2)dx=1211π≈2,88 cm3≈2,9 cm3. Chọn A.
Một vật trang trí có dạng một khối tròn xoay được tạo thành khi quay miền (R) (phần gạch chéo trong hình vẽ) quanh trục MN. Biết rằng ABCD là hình chữ nhật với AB=6cm, AD=10cm, M,N lần lượt là trung điểm của AB,CD, hai đường cong là đường elip có hình chữ nhật cơ sở là ABCD và đường tròn tiếp xúc với hai cạnh AD và BC (tham khảo hình vẽ). Tính thể tích của vật trang trí đó (kết quả làm tròn đến hàng phần chục).
Trong đợt tổ chức HKPĐ tỉnh Nghệ An lần thứ XX, ban tổ chức thiết kế một cổng chào bằng phao chứa không khí ở bên trong, có hình dạng như một nửa cái Săm ô tô khi bơm căng (tham khảo hình vẽ). Cổng chào có chiều cao so với mặt sân là 9 m (tính cả phần phao chứa không khí), phần chân của cổng chào tiếp xúc với mặt sân theo một đường tròn có đường kính là 2 m và bề rộng của cổng chào là 18 m (tính cả phần phao chứa không khí). Bỏ qua độ dày của lớp vỏ cổng chào, mặt sân coi là bằng phẳng. Tính thể tích không khí chứa bên trong cổng chào.
Cổng chào có dạng một nửa hình xuyến (torus). Phần chân tiếp xúc mặt sân theo hình tròn đường kính 2 m nên bán kính thiết diện ngang của phao là r=1 m. Chiều cao của cổng chào là H=9 m, bao gồm cả phao nên bán kính của đường tròn trục tâm nửa hình xuyến là R=H−r=9−1=8 m. Bề rộng cổng chào là 2R+2r=2⋅8+2⋅1=18 m (khớp với giả thiết). Thể tích của một hình xuyến đầy đủ là Vtorus=2πR⋅(πr2)=2π2Rr2. Thể tích không khí bên trong cổng chào bằng thể tích của nửa hình xuyến: V=21Vtorus=π2Rr2=π2⋅8⋅12=8π2 m3. Vậy chọn A.
Cho hai đường tròn (O1;5) và (O2;3) cắt nhau tại hai điểm A,B sao cho AB là một đường kính của đường tròn (O2;3). Gọi (D) là phần hình phẳng giới hạn bởi hai đường tròn (ở ngoài đường tròn lớn, phần tô dấu chấm như hình vẽ). Quay (D) quanh trục O1O2 ta được một khối tròn xoay. Tính thể tích V của khối tròn xoay được tạo thành. [IMAGE_1]
Vì AB là đường kính của (O2;3) nên O2 là trung điểm AB, suy ra O1O2⊥AB tại O2 và O1O2=O1A2−O2A2=52−32=4. Chọn hệ trục toạ độ Oxy với gốc toạ độ trùng O1, tia O1x trùng tia O1O2. Khi đó phương trình đường tròn (O1) là x2+y2=25 và (O2) là (x−4)2+y2=9. Thể tích khối tròn xoay cần tìm là V=π∫47[9−(x−4)2]dx−π∫45(25−x2)dx=18π−314π=340π.
Khi quay hình phẳng giới hạn bởi các đường y=log2x,y=0 và x=4 xung quanh đường thẳng x=4 thu được khối tròn xoay có thể tích gần nhất với giá trị nào sau đây?
Khi quay quanh trục thẳng đứng x=4, bán kính quay tại tung độ y là R(y)=4−x=4−2y. Tung độ chạy từ y=0 đến y=log24=2. Thể tích khối tròn xoay là: V=π∫02(4−2y)2dy=π∫02(16−8⋅2y+4y)dy=π[16y−ln28⋅2y+ln44y]02=π(32−ln224+2ln215)=π(32−2ln233)≈π(32−23,8056)=π(8,1944)≈25,74≈26. Vậy chọn C.
Cho hình thang ABCD với AB=AD=1, DC=3, BAD=ADC=90∘. Cung tròn đi qua B và D là một phần của đường tròn có tâm là A; gọi (H) (phần tô đậm trên hình vẽ bên) là hình phẳng giới hạn bởi cung tròn và các đoạn thẳng BC,DC. Quay hình (H) quanh đường thẳng DC tạo thành một khối tròn xoay, tính thể tích V của khối tròn xoay này.
Từ hình chữ nhật ABCD có chiều dài AB=8 cm và chiều rộng BC=4 cm; Người ta cắt bỏ miền (R) được giới hạn bởi cạnh CD của hình chữ nhật và hai nửa đường parabol có chung đỉnh là trung điểm của cạnh AB như hình vẽ bên. Thể tích khối tròn xoay tạo thành khi quay phần còn lại quanh trục AB bằng:
Áp dụng phương pháp tọa độ hóa và tích phân tính thể tích vật thể tròn xoay quanh trục hoành AB, ta lấy thể tích khối trụ trừ đi thể tích vật thể do miền (R) tạo ra, được V=15832π cm3. Chọn D.
Một vật trang trí có dạng một khối tròn xoay được tạo thành khi quay miền (R) (phần tô đậm trong hình vẽ bên) quanh trục AB. Miền (R) được giới hạn bởi các cạnh AB,AD,BC, một nửa đường chéo AC của hình vuông ABCD và cung phần tư của đường tròn bán kính bằng 2 cm với tâm là trung điểm của cạnh AD. Tính thể tích của vật trang trí đó, làm tròn kết quả đến hàng phần trăm.
Cho hình vuông ABCD có cạnh bằng 4. Gọi hai điểm M và I lần lượt là trung điểm của AB và MC. Một parabol có đỉnh là D và đi qua điểm B, đường tròn tâm I đường kính MC như hình vẽ. Thể tích V của vật thể được tạo thành khi quay miền (R) (phần được gạch chéo) quanh trục AD gần giá trị nào nhất sau đây?
Thiết lập hệ trục tọa độ với gốc D(0;0), trục Ox trùng DC, trục Oy trùng DA. Viết phương trình parabol và phương trình đường tròn tâm I. Áp dụng công thức thể tích khối tròn xoay quay quanh trục Oy, ta tính được thể tích V≈14.5. Chọn B.
Người ta vẽ nửa đường tròn như hình vẽ bên, trong đó đường kính của nửa đường tròn lớn gấp đôi đường kính của nửa đường tròn nhỏ. Nửa đường tròn đường kính AB có diện tích là 32π và BAC=30∘. Tính thể tích vật thể tròn xoay được tạo thành khi quay hình phẳng (H) (phần tô đậm) xung quanh đường thẳng AB.
Từ diện tích nửa hình tròn đường kính AB là 32π, tính được bán kính R=8⇒AB=16. Áp dụng công thức tính thể tích tròn xoay khi quay hình phẳng (H) quanh trục AB, ta thu được V=3784π. Chọn A.
Hình phẳng được tô đậm trong hình bên được giới hạn bởi đường tròn, đường parabol, trục hoành. Thể tích khối tròn xoay được tạo thành khi quay hình phẳng đã cho quanh trục Ox thuộc khoảng nào sau đây?
Xác định phương trình đường tròn và đường parabol giới hạn hình phẳng tô đậm từ các điểm mốc trên hệ trục tọa độ. Sau đó tính thể tích khối tròn xoay bằng tích phân V=π∫(y12−y22)dx. Kết quả thu được V≈1,8∈(1,5;2). Vậy chọn A.
Săm lốp xe ô tô khi bơm căng đặt nằm trên mặt phẳng nằm ngang có hình chiếu bằng như hình vẽ với bán kính đường tròn nhỏ R1=21 cm, bán kính đường tròn lớn R2=31 cm và mặt cắt khi cắt bởi mặt phẳng đi qua trục, vuông góc mặt phẳng nằm ngang là hai đường tròn. Tính thể tích không khí được chứa bên trong săm (bỏ qua độ dày vỏ săm)?
Một chiếc cối giã gạo bằng đá của đồng bào dân tộc ở tỉnh Hà Giang có dạng khối tròn xoay, phía bên ngoài là hình trụ, cao 50 cm. Mặt cắt của chiếc cối bởi mặt phẳng đi qua tâm của đáy và vuông góc với đáy như hình bên. Biết rằng đường cong bên trong mặt cắt là một đường parabol đỉnh tại I. Biết AB=70 cm,CD=60 cm và IJ=40 cm, thể tích phần đá của chiếc cối gần nhất với giá trị nào sau đây?
Đổi đơn vị sang dm: đường kính ngoài AB=7 dm⇒R=3,5 dm, chiều cao h=5 dm. Thể tích khối trụ ngoài là V1=πR2h=π(3,5)2⋅5=4245π dm3. Phần lõm bên trong là hình tròn xoay sinh bởi parabol đỉnh I, trục đối xứng IJ. Bề rộng miệng cối CD=6 dm, chiều sâu IJ=4 dm. Chọn hệ trục tọa độ gốc I, trục hoành là tiếp tuyến tại đỉnh I, parabol đi qua điểm (3;4) nên có phương trình y=94x2⇒x2=49y. Thể tích phần lõm là V2=π∫0449ydy=π89y204=18π dm3. Thể tích phần đá là V=V1−V2=4245π−18π=4173π≈135,87 dm3≈136 dm3. Chọn D.
Đề thi có nhiều câu hỏi chuyên đề Thể tích khối tròn xoay bằng tích phân
Luyện tập trong bối cảnh đề thi thật hoặc tải bản in PDF chuẩn A4 kèm lời giải.