Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Quy nạp với dãy truy hồi (Toán học Lớp 10)
Tuyển tập 18 câu hỏi thuộc chuyên đề Quy nạp với dãy truy hồi (Chuyên đề học tập – Toán học Lớp 10) trích từ ngân hàng đề thi chính thức và đề thi thử các trường THPT trên toàn quốc. Chọn trực tiếp đáp án A, B, C, D bên dưới để kiểm tra kết quả và xem hướng dẫn giải chi tiết từng bước.
Dấu hiệu & kiến thức trọng tâm:Quy nạp với dãy truy hồi
Câu 2 (3,0 điểm). Cho dãy số (un) xác định bởi: u1=22 và un+1=31un2+32, ∀n∈N∗. Chứng minh rằng: a) un<1 với mọi n∈N∗; b) Dãy số (un) có giới hạn hữu hạn và tính giới hạn đó.
(AI giải đề cho tôi) a) Quy nạp: u1=22<1. Giả sử 0<un<1 thì un+1=31un2+32<31+32=1 và un+1>0. Vậy un<1 với mọi n.
b) Xét hiệu: un+1−un=31un2−un+32=31(un2−3un+2)=31(un−1)(un−2). Vì 0<un<1 nên (un−1)(un−2)>0, suy ra un+1>un: dãy tăng và bị chặn trên bởi 1, do đó có giới hạn hữu hạn L với L≤1.
Đi qua giới hạn trong hệ thức truy hồi: L=31L2+32⇔L2−3L+2=0⇔L=1 hoặc L=2. Vì un<1 nên L≤1, loại L=2. Vậy limun=1.
(AI giải đề cho tôi) Bước cơ sở: u0=20+30=1+1=2 đúng; u1=21+31=5 đúng. Bước quy nạp: giả sử un−1=2n−1+3n−1 và un=2n+3n với n≥1. Khi đó theo giả thiết truy hồi: un+1=5un−6un−1=5(2n+3n)−6(2n−1+3n−1)=5⋅2n−3⋅2n+5⋅3n−2⋅3n=2⋅2n+3⋅3n=2n+1+3n+1. Vậy theo nguyên lý quy nạp, un=2n+3n với mọi số tự nhiên n.
Cho dãy số (un) xác định bởi: u1=1 và un+1=un+(n+1).2n với mọi n≥1. a) Chứng minh rằng (un) là một dãy số tăng. b) Chứng minh rằng un=1+(n−1).2n với mọi n≥1.
(AI giải đề cho tôi) Bài 13: a) Với mọi n≥1, ta có un+1−un=(n+1)2n>0 nên (un) là dãy số tăng.
b) Quy nạp: Với n=1: u1=1 và 1+(1−1)21=1, đúng. Giả sử un=1+(n−1)2n với n≥1. Khi đó theo giả thiết truy hồi: un+1=un+(n+1)2n=1+(n−1)2n+(n+1)2n=1+2n⋅2n=1+n⋅2n+1=1+((n+1)−1)2n+1. Vậy theo nguyên lý quy nạp, un=1+(n−1)2n với mọi n≥1.
Câu 1. (3,0 điểm) Cho dãy số (xn) xác định bởi: ⎩⎨⎧x1=23xn+1=xn2−2xn+n+52n+11(n≥1) Chứng minh xn≤2n+82n+13∀n∈N∗ và tìm giới hạn của dãy số (xn).
(AI giải đề cho tôi) Đặt yn=xn−1. Vì n+52n+11=2+n+51 nên phương trình truy hồi trở thành yn+1=yn2+n+51,y1=21. Ta chứng minh bằng quy nạp rằng yn≤2n+85 với mọi n≥1, tức là xn≤2n+82n+13.
- Với n=1: y1=21=105, đẳng thức xảy ra. - Giả sử yn≤2n+85=2(n+4)5. Vì yn2≥0 nên yn>0 với mọi n (do yn+1=yn2+n+51>0), do đó yn+1≤4(n+4)225+n+51.
Ta cần chứng minh 4(n+4)225+n+51≤2(n+5)5. Nhân hai vế với 4(n+4)2(n+5)>0, bất đẳng thức tương đương 25(n+5)+4(n+4)2≤10(n+4)2⟺25(n+5)≤6(n+4)2⟺6n2+23n−29≥0⟺(n−1)(6n+29)≥0, luôn đúng với n≥1 (đẳng thức tại n=1). Suy ra bất đẳng thức cần chứng minh đúng với mọi n.
Vậy xn≤2n+82n+13=1+2n+85 với mọi n∈N∗.
Mặt khác, với n≥2: yn=yn−12+n+41>n+41. Do đó với mọi n≥2: n+41<yn≤2n+85. Vì cả hai cận đều tiến về 0 khi n→∞, theo nguyên lý kẹp yn→0, tức là n→∞limxn=1.
a) Cho dãy số (an) xác định bởi a1=0 và an+1=−an+2n+1, với mọi n≥1. Chứng minh rằng an=(−1)n+n với mọi n≥1 và tính tổng 2025 số hạng đầu tiên của dãy số (an).
b) Cho dãy số (un) xác định bởi u1=4 và un+1=un2−5un+9, với mọi n≥1. Chứng minh rằng u1−21+u2−21+…+u2025−21<1.
(AI giải đề cho tôi) Gọi f(x)=3x2−8. Trên [−2,−34] ta có f′(x)=3(x2−8)2/32x<0 nên f nghịch biến, và ∣f′(x)∣≤33164<1.
**a.** Quy nạp: u1=−2 thỏa. Giả sử −2≤un≤−34. Khi đó un2∈[316,4] nên un2−8∈[316−8,−4], suy ra un+1=3un2−8∈[3316−8,−34]. Vì 316−8>−8 nên 3316−8>−2. Vậy −2≤un+1≤−34, đpcm.
**b.** Xét phương trình f(x)=x, tức x3−x2+8=0. Ta có (−2)3−(−2)2+8=−4<0 và (−34)3−(−34)2+8=−4−316+8>0, nên tồn tại duy nhất (do x3−x2+8 có đạo hàm 3x2−2x=x(3x−2)>0 trên x<0) nghiệm α∈(−2,−34), tức f(α)=α.
Vì f nghịch biến: nếu un<α thì un+1=f(un)>f(α)=α; nếu un>α thì un+1<α. Vì u1=−2<α, dãy lần lượt qua lại hai bên α: các số hạng lẻ u2k+1<α, các số hạng chẵn u2k>α.
Xét g=f∘f, tăng ngặt (tích của hai hàm nghịch biến dương) và g′(x)=f′(f(x))f′(x)≤(33164)2<1. Xét h(x)=g(x)−x: h′(x)=g′(x)−1<0 nên h nghịch biến, h(α)=g(α)−α=0. Do đó: - với x<α: h(x)>0, tức g(x)>x; - với x>α: h(x)<0, tức g(x)<x.
Suy ra dãy lẻ (u2k+1) tăng ngặt và bị chặn trên bởi α; dãy chẵn (u2k) giảm ngặt và bị chặn dưới bởi α. Vậy cả hai dãy con hội tụ, giới hạn L thỏa L=g(L). Nếu g(L)=L với L∈[−2,−34], đặt y=f(L) thì f(y)=L; nếu y>L thì do f nghịch biến L=f(y)<f(L)=y, vô lý tương tự khi y<L, nên y=L, tức L=f(L), suy ra L=α (nghiệm duy nhất trên đoạn).
Hai dãy con lẻ và chẵn cùng hội tụ về α, vậy dãy (un) hội tụ đến α=limun, tức tồn tại giới hạn hữu hạn khi n→+∞.
Câu 1 (7,0 điểm) Cho dãy số thực (an)n≥1 xác định bởi: a1=a2=1,a3=2 và an+3=anan+1an+2+7 với mọi n Nguyeˆn dương. a) Chứng minh rằng an là số nguyên, với mọi n nguyên dương. b) Tính limn→+∞a2na2n+1.
Câu 4. (3,0 điểm) Với mỗi số nguyên dương n, đặt un=(4−15)n+(4+15)n. Chứng minh rằng với mọi số nguyên dương n thì un chia hết cho 2 và A=u12+u22+…+u20252 chia hết cho 8.
LỜI GIẢI (tham khảo, SMFE - Bản luận toán học số 12): Ta thấy rằng 4±15 là các nghiệm của phương trình x2−8x+1=0 nên ta có thể suy ra dãy (un) được xác định như sau {u1=8,u2=62un+2=8un+1−un,∀n∈N∗. Từ đây, ta thấy un∈Z với mọi n và un+2≡−un(mod8). Do u1≡0(mod8) và u2≡6(mod8) nên ta suy ra {u2n≡2(mod4)u2n−1≡0(mod8),∀n∈N∗. Do đó un chia hết cho 2 với mọi n và A≡1012⋅0+1013⋅4≡0(mod8).
Câu 5. (3,0 điểm) Cho 21 ô vuông được xếp thành một hàng dọc liên tiếp nhau. Người ta tô một trong hai màu đen hoặc trắng cho mỗi ô vuông sao cho: i) Không tô đen 2 ô liên tiếp nhau. ii) Không tô trắng quá 2 ô liên tiếp nhau. Hỏi có bao nhiêu cách tô màu thỏa mãn đồng thời các điều kiện trên?
LỜI GIẢI (tham khảo, SMFE - Bản luận toán học số 12): Với mỗi số nguyên dương n, ký hiệu Sn là cách tô màu cho n ô vuông thỏa mãn đề bài; xn, yn là số cách tô riêng tương ứng với ô đầu tiên được tô màu đen và trắng. Khi đó Sn=xn+yn,∀n∈N∗. Xét một cách tô mà ô vuông đầu tiên được tô màu đen. Theo (i.), ô vuông thứ hai phải được tô trắng nên xn=yn−1,∀n⩾2.(7) Xét một cách tô mà ô vuông đầu tiên được tô màu trắng và ta xét hai trường hợp sau - Trường hợp 1. Ô vuông thứ hai được tô màu trắng. Khi đó ô vuông thứ ba là màu đen và số cách tô là xn−2. - Trường hợp 2. Ô vuông thứ hai là màu đen. Khi đó số cách tô là xn−1. Qua hai cách đếm trên, ta suy ra yn=xn−1+xn−2 với mọi n⩾3. Kết hợp với (7), ta suy ra xn=xn−2+xn−3 với mọi n⩾4. Mà ta có thể đếm được x1=1,x2=1,x3=2 nên ta có thể đếm được x21=265,x22=351. Do đó S21=x21+y21=x21+x22=616. Vậy ta có 616 cách tô thỏa mãn.
Cho hàm số f:[0;1]→[−2026;2026] thỏa mãn f(x)=−1−x⋅f((1−x)3),∀x∈[0;1].
a) Xét dãy số (un) xác định bởi công thức u0=a∈(0;1) và un+1=(1−un)3. Chứng minh rằng, un∈(0;1) và f(a)=(−1)n⋅3u1u2…un⋅f(un) với mọi số nguyên dương n.
a) Đầu tiên, ta sẽ chứng minh un∈(0;1) bằng phương pháp quy nạp. Rõ ràng, u0=a∈(0;1). Giả sử, un∈(0;1) với số tự nhiên n≥0. Ta có, 0<un<1⇒0<1−un<1⇒0<(1−un)3<1. Do đó, un+1=(1−un)3∈(0;1). Vậy theo nguyên lý quy nạp, un∈(0;1) với mọi n≥0.
Cuối cùng, ta chứng minh hệ thức f(a)=(−1)n⋅3u1u2…un⋅f(un) với mọi số nguyên dương n. Từ hệ thức truy hồi của dãy số, ta có, (un)32=1−un−1⇒1−un−1=3un, với mọi n∈Z+.
Mặt khác, f(un−1)=−1−un−1⋅f((1−un−1)3)=−3un⋅f(un), với mọi n∈Z. Khi đó,
Ta gọi cặp số nguyên dương (a;b) có thứ tự là “HV2026” nếu ab∣a21+b24+a. a) Chứng minh rằng nếu (a;b) là HV2026 thì a là lũy thừa bậc 24 của một số nguyên dương và tồn tại các số nguyên dương u,v là ước của b sao cho b∣u480+v24+1. b) Xét dãy số (un),(vn) cho bởi: u1=1,v1=2, với mọi n≥1 thì un+1=unvn24+1 và vn+1=vnun+1480+1. Chứng minh rằng với mọi n≥1, các số un,vn nguyên dương và (un24;unvn) là HV2026.
a) (3,0 điểm) Xét một cặp số (a,b) là HV2026. Nếu a=1=124 thì a là lũy thừa bậc 24 của 1. Nếu a>1 thì ta đặt a21+b24+a=abc với c∈N∗. Rõ ràng phải có a∣b24. Xét một ước nguyên tố p của a suy ra p cũng là ước của b và đặt x=vp(a), y=vp(b) thì trước hết có 0<x≤24y. (1,0)
Nếu x<24y thì vp(a21+a)=vp(a)=x nên theo tính chất của số mũ đúng, ta có vp(a21+b24+a)=min{vp(a21+a),vp(b24)}=x.
Chú ý rằng vp(ab)=x+y>x nên không thể có phép chia hết. Do đó x=24y, suy ra vp(a) chia hết cho 24. Điều này đúng với mọi ước nguyên tố p tùy ý của a nên phải có a là lũy thừa bậc 24 của một số nguyên dương nào đó. (1,0)
Do chứng minh trên ta được có số nguyên dương u sao cho a=u24, kết hợp với u24∣b24 suy ra u∣b. Tiếp theo từ (u24)21+b24+u24=u24bc ta được u480+(ub)24+1=bc suy ra b∣u480+v24+1 trong đó v thỏa mãn b=uv. (1,0)
b) (2,0 điểm) Để đơn giản, đặt A=24, B=480. Ta sẽ chứng minh bằng quy nạp theo n≥1 rằng un,vn∈N∗, đồng thời un∣vnA+1 và vn∣un+1B+1.
Với n=1 thì rõ ràng u1,v1∈N∗ và (u124;u1v1)=(1;2) thỏa mãn 1⋅2∣121+224+1 suy ra (u124;u1v1) là HV2026.
Giả sử khẳng định đúng đến n≥1. Khi đó, ta sẽ có ngay un+1=unvnA+1∈N∗ vaˋvn+1=vnun+1B+1∈N∗. Tiếp theo, ta cần chứng minh rằng un+1∣vn+1A+1 và vn+1∣un+2B+1. (0,5)
Ta có vn+1vn=un+1B+1 nên vn+1vn≡1(modun+1) và vn+1AvnA≡1(modun+1).
Mặt khác, vnA+1=un+1un nên vnA≡−1(modun+1), kết hợp với đồng dư thức trên, ta có ngay vn+1A≡−1(modun+1) hay un+1∣vn+1A+1. (0,5)
Suy ra un+2=un+1vn+1A+1∈N∗ nên un+1un+2≡1(modvn+1) và un+2Bun+1B≡1(modvn+1).
Chú ý un+1B+1=vn+1vn nên un+1B≡−1(modvn+1), thay vào đồng dư thức trên, ta cũng có un+2B≡−1(modvn+1) hay vn+1∣un+2B+1. Quy nạp hoàn tất. (0,5)
Cuối cùng, ta cần chứng minh (a,b)=(un24;unvn) là HV2026 hay quy về un25vn∣un24⋅21+un24vn24+un24. Điều này tương đương với unvn∣un480+vn24+1. Để ý rằng với n≥2 ta có - un480+1=vnvn−1 nên chia hết cho vn, suy ra vn∣un480+vn24+1. - vn24+1=un+1un nên chia hết cho un, suy ra un∣un480+vn24+1.
Cuối cùng, cũng từ vn24+1=un+1un, ta có gcd(un,vn)=1, ∀n∈N∗ nên phép chia hết ở trên là đúng. Vì thế nên (un24;unvn) là HV2026. (0,5)
a) Trước hết xét một dãy gồm m đỉnh thẳng hàng. Gọi am là số cách tô đỏ, xanh các đỉnh sao cho không có hai đỉnh xanh liên tiếp.
Ta có a1=2, a2=3. Với m≥3, xét màu của đỉnh cuối cùng. Nếu đỉnh cuối màu đỏ thì m−1 đỉnh trước có am−1 cách tô. Nếu đỉnh cuối màu xanh thì đỉnh ngay trước nó bắt buộc màu đỏ, còn m−2 đỉnh đầu có am−2 cách tô. Do đó am=am−1+am−2.
Trở lại với đa giác 2026 đỉnh. Xét màu của A1.
- Nếu A1 màu đỏ thì A2,A3,…,A2026 là một dãy 2025 đỉnh, nên có a2025 cách tô. - Nếu A1 màu xanh thì do A2 và A2026 đều kề A1, hai đỉnh này bắt buộc màu đỏ. Khi đó chỉ còn dãy A3,A4,…,A2025 gồm 2023 đỉnh cần tô, nên có a2023 cách.
Vì vậy số cách tô là a2025+a2023=(25+1)2026+(25−1)2026.
b) Ta biểu diễn mỗi cách tô bằng một quỹ đạo trên lưới ô vuông, xuất phát từ O=(0,0) như sau:
- Nếu Ai được tô đỏ thì đi một bước sang phải. - Nếu Ai được tô xanh thì đi một bước lên trên.
Sau k bước, hoành độ của điểm đang đứng bằng số đỉnh đỏ trong A1,A2,…,Ak, còn tung độ bằng số đỉnh xanh. Vì vậy điều kiện của bài toán tương đương với việc quỹ đạo luôn nằm trên hoặc phía dưới đường thẳng y=x.
Giả sử có đúng j đỉnh xanh, với 0≤j≤1013. Khi đó có 2026−j đỉnh đỏ, nên quỹ đạo đi từ (0,0) đến (2026−j,j) bằng 2026−j bước sang phải và j bước lên.
Nếu bỏ qua điều kiện y≤x, số quỹ đạo là C2026j, và ta cần tính số quỹ đạo không thoả mãn.
Một quỹ đạo như vậy phải có lúc đi lên phía trên đường y=x. Xét điểm đầu tiên quỹ đạo chạm đường y=x+1, giả sử đó là (t,t+1). Lúc lấy đối xứng quỹ đạo từ (0,0) đến (t,t+1) qua đường y=x, tức là đổi mỗi bước sang phải thành bước lên và mỗi bước lên thành bước sang phải. Khi đó điểm (t,t+1) biến thành (t+1,t), nên toàn bộ quỹ đạo biến thành một quỹ đạo từ (0,0) đến (2027−j,j−1).
Ngược lại, với một quỹ đạo bất kỳ từ (0,0) đến (2027−j,j−1), vì hoành độ cuối lớn hơn tung độ cuối nên quỹ đạo có một điểm đầu tiên nằm trên đường x=y+1. Đối xứng đoạn đầu đến điểm đó qua y=x ta thu lại duy nhất một quỹ đạo từ (0,0) đến (2026−j,j) đã đi lên phía trên y=x. Do đó đây là một song ánh.
Vì quỹ đạo từ (0,0) đến (2027−j,j−1) có đúng j−1 bước lên trong tổng số 2026 bước, số quỹ đạo không thỏa mãn là C2026j−1. Vậy với đúng j đỉnh xanh, số cách tô thỏa mãn là C2026j−C2026j−1, với quy ước C2026−1=0. Cộng j từ 0 tới 1013, ta được số cách tô thoả mãn là j=0∑1013(C2026j−C2026j−1)=C20261013.
Nhận xét. Bài toán trên sử dụng ý tưởng quỹ đạo tương tự với Hùng Yên TST 2026. Bài toán: Cho số nguyên dương n. Hai bạn A và B cùng tham gia một trò chơi gồm n lượt. Mỗi lượt, họ độc lập giải cùng một câu đố và kết quả là mỗi người chơi hoặc giải được hoặc không giải được. Đặt cA(i),cB(i) lần lượt là tổng số câu đố mà A,B giải được trong i lượt đầu tiên. Hỏi có bao nhiêu kịch bản có thể xảy để A đạt giải đặc biệt, nghĩa là sau khi kết thúc toàn bộ n lượt chơi, A không chỉ giải được nhiều câu đố hơn B (cA(n)>cB(n)), mà còn chưa bao giờ để B bỏ xa quá một câu trong suốt quá trình (∀i=1,2,…,n:cB(i)−cA(i)≤1)?
Lời giải (nguồn: trang giải chính thức, Bài toán 0.1 - Lim Olympic - Quảng Trị TST - P1).
a) Ta có u2=a+a1≥2. Giả sử un≥n với n≥2 nào đó. Khi đó un+1−(n+1)=un+unn−n−1=un(un−n)(un−1)≥0. Suy ra un+1≥n+1. Theo quy nạp, ta có un≥n với mọi n≥2.
b) Ta có un+12−un2=2n+un2n2 nên un2=a2+n(n−1)+i=1∑n−1ui2i2 với mọi n≥2.
Để ý với i≥2 ta có ui≥i, nên ui2i2≤1. Vì vậy a2+n(n−1)≤un2≤a2+n(n−1)+a21+n−2. Từ đó ta suy ra được với mọi n≥2 thì 1−n1+n2a2≤n2un2≤1+n2a2+a−2−2. Theo nguyên lý kẹp ta có n2un2→1, và vì un>0 nên nun→1.
Cho dãy số (un) xác định bởi u1=1, u2=3 và công thức truy hồi un+2=3un+1−2un,∀n≥1. Giả sử đa thức P(x) có hệ số thực, bậc m∈N∗ thỏa mãn P(k)=uk,∀k∈{m+2;m+3;…;2m+2}. a) Chứng minh rằng đa thức Q(x)=P(x+2)−P(x+1) có bậc m−1 và thỏa mãn Q(k)=2k+1,∀k∈{m+1;m+2;…;2m}.
Cho các dãy số (xn),(yn),(zn) được xác định bởi x1=3, y1=4, z1=5 và xn+1=2xn+yn,yn+1=2yn+zn,zn+1=2zn+xn,∀n≥1 (1) Chứng minh ba số xn,yn,zn là độ dài ba cạnh của tam giác có chu vi bằng 12 với mọi n≥1. (2) Đặt dn=(xn−yn)2+(yn−zn)2+(zn−xn)2. Chứng minh dãy (dn) hội tụ và tính limn→∞dn.
(1) Trước hết ta có xn+1+yn+1+zn+1=2xn+yn+yn+zn+zn+xn=xn+yn+zn=⋯=x1+y1+z1=12 Mặt khác, bằng quy nạp ta có 3≤xn,yn,zn≤5 với mọi n≥1. Khi đó xn<6=12−6<12−xn=yn+zn. Tương tự, yn<zn+xn và zn<xn+yn. Vậy xn,yn,zn là độ dài ba cạnh của một tam giác, và chu vi của tam giác đó bằng 12. (2) Ta có với mọi n≥1 thì xn+1−yn+1=2xn−zn,yn+1−zn+1=2yn−xn,zn+1−xn+1=2zn−yn. Do đó với mọi n∈N ta có dn+1=41((xn−zn)2+(yn−xn)2+(zn−yn)2)=41dn=⋯=4n1d1=4n6 Vì thế (dn) là dãy số hội tụ và limn→∞dn=0.
Cho dãy số (an) xác định bởi: ⎩⎨⎧a1=a∈R,an+1=an+nan1−an2,∀n∈N∗. a) Với a=2, chứng minh rằng dãy (an) có giới hạn hữu hạn. b) Với a>0, chứng minh rằng a11+a21+⋯+an1≥n với mọi n≥2, n∈N.
a) Ta có a1=2,a2=a11=21,a3=45,a4=1011. Ta sẽ chứng minh quy nạp an>1 với mọi n≥3. Thật vậy, giả sử mệnh đề đúng đến n=k. Xét n=k+1 ta có ak+1−1=ak−1+kak1(1−ak2)=(ak−1)(1−kak1(ak+1))=(ak−1).kak(k−1)ak−1 Theo giả thiết quy nạp thì ak>1>k−11, (k≥3) nên suy ra ak+1>1. Do đó mệnh đề đúng với mọi n≥3. Ta sẽ chứng minh quy nạp (an) giảm từ a3 trở đi. Thật vậy, a3>a4>1. Giả sử a3>a4>⋯>an. Ta sẽ chứng minh an>an+1. Thật vậy, an+1−an=nan1(1−an2)<0 nên an+1<an. Vậy dãy (an) giảm và bị chặn dưới nên tồn tại giới hạn hữu hạn.
b) Ta có an+1=an+nan1−an2=an−nan+nan1, n≥1. Từ a1=a>0 và quy nạp suy ra an>0 với mọi n≥1. Ta có an+1=an+nan1−nan⇔an+1=(an−nan)+nan1⇔an+1=nn−1an+nan1. Suy ra an1=nan+1−(n−1)an với mọi n≥1. Khi đó a11+a21+⋯+an1 =a2+(2a3−a2)+(3a4−2a3)+⋯+(nan+1−(n−1)an)=nan+1. Ta chứng minh a11+a21+⋯+an1≥n với mọi n≥2 bằng quy nạp. Với n=2, ta có a11+a21=a2+a21≥2. Giả sử a11+a21+⋯+an1≥n. Ta chứng minh a11+a21+⋯+an1+an+11≥n+1. Nếu an+1<1 thì a11+a21+⋯+an1+an+11≥n+1. Nếu an+1≥1 thì ta có a11+a21+⋯+an1+an+11=nan+1+an+11=(n−1)an+1+(an+1+an+11)≥n−1+2=n+1. Vậy theo quy nạp ta có điều phải chứng minh.
Cho đa thức P(x)=4x3−20x2+25x. Xét dãy các đa thức (Pn(x)) xác định bởi: P1(x),Pn+1(x)=P1(Pn(x)) với mọi n∈N∗. a) Với P1(x)=P(x), xác định số nghiệm thực phân biệt của Pn(x) theo n. b) Với P1(x)=P(1−x)+8x2−9, gọi an là nghiệm dương nhỏ nhất của đa thức Pn(x) với mỗi n∈N∗. Chứng minh rằng T=∑n=12026an>43.
a) Với P1(x)=P(x)=4x3−20x2+25x. Ta có P(x)=0⇔4x3−20x2+25x=0⇔x(2x−5)2=0⇔[x=0x=25]. P′(x)=12x2−40x+25=0⇔x=25x=65. Lập bảng biến thiên:
x
0
65
25
3
P′(x)
+
0
−
0
+
P(x)
0↗27250↘0↗3
Ta thấy P2(x)=0⇔P(P1(x))=0⇔⎩⎨⎧P1(x)=0P1(x)=25. Từ bảng biến thiên suy ra P1(x)=25 có 3 nghiệm thực phân biệt thuộc khoảng (0;3) đồng thời khác 0 và 25. Suy ra P2(x)=0 có 5 nghiệm phân biệt. Ta chứng minh quy nạp rằng: số nghiệm thực phân biệt của phương trình Pn(x)=t với t∈(0;3) bằng 3n, ∀n≥1. (*) Thật vậy, như trên đã chứng minh, mệnh đề (*) đúng với n=1. Giả sử mệnh đề đúng đến n=k. Xét n=k+1 ta có Pk+1(x)=t⇔⎩⎨⎧Pk(x)=mPk(x)=nPk(x)=p với m,n,p phân biệt thuộc khoảng (0;3). Theo giả thiết quy nạp mỗi phương trình trên có 3k nghiệm thực phân biệt nên phương trình Pk+1(x)=t có 3k+1 nghiệm thực phân biệt. Theo nguyên lý quy nạp, mệnh đề đúng với mọi n≥1. Gọi Tn là số nghiệm của Pn(x). Ta có T1=2. Với n≥2, ta có Pn(x)=0⇔P(Pn−1(x))=0⇔⎩⎨⎧Pn−1(x)=0Pn−1(x)=25. Ta thấy Pn−1(x)=0 có Tn−1 nghiệm phân biệt. Theo (*), phương trình Pn−1(x)=25 có 3n−1 nghiệm thực phân biệt nên Tn=Tn−1+3n−1. Khi đó Tn=Tn−1+3n−1=Tn−2+3n−2+3n−1=…=T1+(3+32+…+3n−1)=23n+1.
b) Với P1(x)=P(1−x)+8x2−9=3x−4x3. Nếu ∣x∣>1 thì ∣P1(x)∣=x(4x2−3)>1 nên P1(x) không có nghiệm thỏa mãn ∣x∣>1. Bằng quy nạp, ta suy ra ∣Pn(x)∣>1 nên Pn(x) không có nghiệm thỏa mãn ∣x∣>1. Với ∣x∣≤1, đặt x=sint, t∈[−2π;2π]. Khi đó P1(x)=3sint−4sin3t=sin(3t). Bằng quy nạp, ta chứng minh được Pn(x)=sin(3nt). Do đó Pn(x)=0⇔sin(3nt)=0⇔t=3nkπ, k∈Z. Do t∈[−2π;2π] nên −2π≤3nkπ≤2π⇔−23n≤k≤23n. Do an là nghiệm dương nhỏ nhất nên an=sin3nπ. Khảo sát hàm số, ta chứng minh được sinx≥2x,∀x∈[0;3π]. Khi đó ta có: T=n=1∑2026an=n=1∑2026sin(3nπ)>n=1∑20262.3nπ=2π⋅(n=1∑20263n1)=4π⋅(1−320261)>43.
Cho dãy số thực (un) thỏa mãn: u1=2,(un+1+1)un=un(un+1)2+1,∀n∈N∗. a) Chứng minh rằng 3n−1≤un<(n+1)2,∀n∈N∗. b) Chứng minh rằng u11+u22+⋯+unn>ln2n+2−1,∀n∈N∗.
a) Vì u1=2>0, dễ dàng quy nạp được un>0. Ta có: un+1=un+2un+un1 Ta thấy rằng (un) là dãy tăng. Ta có: 2≤u1=2<22. Ta chứng minh quy nạp rằng 3n−1≤un<(n+1)2,∀n∈N∗ (*). Giả sử (*) đúng với n=k≥1, tức 3k−1≤uk<(k+1)2. uk+1=uk+2uk+uk1 ≥3k−1+(uk+uk+uk1) ≥AM−GM3k−1+3=3(k+1)−1(∗∗) Mặt khác, uk+1=uk+2uk+uk1<uk+2uk+1=(uk+1)2 ⇒uk+1<(k+1+1)2(∗∗∗) Vậy từ (**) và (***) ta có (*) đúng với n=k+1 nên theo nguyên lý quy nạp ta có 3n−1≤un<(n+1)2,∀n∈N∗.
b) Từ kết quả câu a), ta có uk<(k+1)2,∀k∈N∗. Suy ra: ukk>(k+1)2k=(k+1)2(k+1)−1=k+11−(k+1)21 ⇒k=1∑nukk>k=1∑nk+11−k=1∑n(k+1)21(1) Ta có bất đẳng thức sau x1≥ln(x+1)−ln(x),∀x>0(2) Thật vậy, đặt f(x)=x−ln(1+x),∀x≥0. Ta có f′(x)=1−1+x1≥0,∀x≥0. Vậy f tăng trên [0;+∞). Do đó x−ln(1+x)=f(x)≥f(0)=0. Vậy x1≥ln(1+x1)=ln(x+1)−ln(x),∀x>0. Trở lại bài toán, từ (2) ta có k=1∑nk+11≥k=1∑n[ln(k+2)−ln(k+1)]=ln(n+2)−ln2=ln2n+2(3) Ta có: (k+1)21<k(k+1)1=k1−k+11 ⇒k=1∑n(k+1)21<k=1∑n(k1−k+11)=1−n+11<1 ⇒−k=1∑n(k+1)21>−1(4) Từ (1), (2), (3) và (4), ta được u11+u22+⋯+unn>ln2n+2−1 Vậy ta có điều phải chứng minh.
Đề thi có nhiều câu hỏi chuyên đề Quy nạp với dãy truy hồi
Luyện tập trong bối cảnh đề thi thật hoặc tải bản in PDF chuẩn A4 kèm lời giải.