Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Phân tích phả hệ (Sinh học Lớp 12)

I.11 x I.12 → II.23: I^A I^B và II.25: I^O I^O → I.11: I^A I^O và I.12: I^B I^O
II.21 x II.22 → III.31: I^O I^O và III.32: I^A- → II.21: I^B I^O và II.22: I^A I^O
Bà cụ (người số 11) có nhóm máu A → Người truyền máu cho cụ bà thích hợp và nhanh nhất là người có mặt và có nhóm máu A là người số 22

Bệnh M liên quan đến đột biến gene làm giảm hoạt tính enzyme G. Allele bình thường A bị enzyme giới hạn cắt thành hai băng 300 bp và 200 bp. Allele đột biến $A_1$ mất vị trí cắt nên tạo một băng 502 bp. a) Đúng. Quan sát điện di protein G: protein do allele $A_1$ mã hóa di chuyển khác với protein bình thường, tạo băng thấp hơn. Protein có kích thước nhỏ hơn thường di chuyển xa hơn trong gel. Vì vậy có thể kết luận chuỗi polypeptide do gene $A_1$ mã hóa ngắn hơn chuỗi polypeptide do gene A mã hóa. b) Đúng. Người II.4 là nam bình thường, có allele A. Vợ của II.4 có tổng số nucleotide của đoạn DNA là 2004, suy ra có một allele A (500 bp) và một allele $A_1$ (502 bp). Vì gene này liên kết giới tính, người vợ có kiểu gene $X^A{X}^{A_1}$, người chồng II.4 có kiểu gene $X^{A}Y$. Sơ đồ lai $X^A{X}^{A_1}\times X^{A}Y$, đời con có: $X^A{X}^A$ con gái bình thường; $X^A{X}^{A_1}$ con gái mang allele đột biến; $X^{A}Y$ con trai bình thường; $X^{A_1}Y$ con trai mang allele đột biến, có khả năng chống chịu sốt rét. Xác suất sinh con có khả năng chống chịu sốt rét là $1/4=25\%$. c) Đúng. Người I.1 không bị bệnh nhưng có cả băng 502 bp, 300 bp và 200 bp, chứng tỏ mang allele A₁. Người II.2 là nam bị bệnh và chỉ có băng 502 bp, chứng tỏ mang allele A₁. Bố I.2 bình thường. Kiểu di truyền này phù hợp với đột biến lặn, cụ thể là allele bệnh chỉ biểu hiện rõ khi không có allele bình thường tương ứng. d) Sai. Không nên viết kiểu gene của I.1 và II.1 là AA₁ như gene nằm trên NST thường. Kết quả phả hệ và điện di phù hợp với gene nằm trên NST giới tính X. Vì vậy kiểu gene chính xác của I.1 và II.1 là $X^A{X}^{A_1}$, không phải AA₁.
a) Đúng. Quan sát điện di protein G: protein do allele $A_1$ mã hóa di chuyển khác với protein bình thường, tạo băng thấp hơn. Protein có kích thước nhỏ hơn thường di chuyển xa hơn trong gel. Vì vậy có thể kết luận chuỗi polypeptide do gene $A_1$ mã hóa ngắn hơn chuỗi polypeptide do gene A mã hóa.
b) Đúng. Người II.4 là nam bình thường, có allele A. Vợ của II.4 có tổng số nucleotide của đoạn DNA là 2004, suy ra có một allele A (500 bp) và một allele $A_1$ (502 bp). Vì gene này liên kết giới tính, người vợ có kiểu gene $X^A{X}^{A_1}$, người chồng II.4 có kiểu gene $X^{A}Y$. Sơ đồ lai $X^A{X}^{A_1}\times X^{A}Y$, đời con có: $X^A{X}^A$ con gái bình thường; $X^A{X}^{A_1}$ con gái mang allele đột biến; $X^{A}Y$ con trai bình thường; $X^{A_1}Y$ con trai mang allele đột biến, có khả năng chống chịu sốt rét. Xác suất sinh con có khả năng chống chịu sốt rét là $1/4=25\%$.
c) Đúng. Người I.1 không bị bệnh nhưng có cả băng 502 bp, 300 bp và 200 bp, chứng tỏ mang allele A₁. Người II.2 là nam bị bệnh và chỉ có băng 502 bp, chứng tỏ mang allele A₁. Bố I.2 bình thường. Kiểu di truyền này phù hợp với đột biến lặn, cụ thể là allele bệnh chỉ biểu hiện rõ khi không có allele bình thường tương ứng.
d) Sai. Không nên viết kiểu gene của I.1 và II.1 là AA₁ như gene nằm trên NST thường. Kết quả phả hệ và điện di phù hợp với gene nằm trên NST giới tính X. Vì vậy kiểu gene chính xác của I.1 và II.1 là $X^A{X}^{A_1}$, không phải AA₁.

Câu 37: Đáp án C (theo bảng đáp án trang 35 và lời giải trang 40; nguồn chỉ ghi 'Đáp án C' mà không trình bày lý giải cho 4 kết luận).

Xét bệnh M: Bố mẹ bình thường sinh con bị bệnh → Bệnh do gen lặn.
A- không bị bệnh M; a-không bị bệnh M
Xét bệnh N: Bố bị bệnh sinh con gái bình thường → bệnh do gen lặn.

(1) sai. Vậy có thể xác định kiểu gen của 3 người: 2,7,9
(2) đúng, người 4: A-$X^{B}X$; người 8: A-$X^B{X}^b$, hai người này có thể có kiểu gen giống nhau.
(3) đúng
Xét bên người 10:
+ Người (6) có bố mẹ dị hợp: Aa x Aa → người (6): 1AA:2Aa
+ Người (7) không mang alen gây bệnh: AA
(6)-(7): (1AA:2Aa) x AA → (2A:1a) x a → Người 10: (2AA:1Aa)$X^{B}Y$
Người 11 có bố bị bệnh M nên có kiểu gen Aa.
Người (8) có kiểu gen $X^B{X}^b\times$ người 9: $X^{B}Y\to$ Người 11: $X^B{X}^B:X^B{X}^b$
Cặp vợ chồng 10 – 11: $(2AA:1Aa)X^{B}Y\times Aa\left(X^B{X}^B:X^B{X}^b\right)\to (5A:1a)\left(X^B:Y\right)\times (1A:1a)\left(3X^B:1X^b\right)$
Xác suất sinh con đầu lòng là con trai và chỉ bị bệnh M là: $\frac{1}{6}a\times \frac{1}{2}a\times \frac{1}{2}Y\times \frac{3}{4}{X}^B=\frac{1}{32}$
(4) sai, xác suất sinh con đầu lòng không mang alen gây bệnh M và Q là: $\frac{5}{6}A\times \frac{1}{2}A\times \frac{3}{4}{X}^B\times 1=\frac{5}{16}$
Chọn C.

(11) 1/3 AA + 2/3 Aa
(12) Aa
→ sinh con bình thường về bệnh P = 1-aa = 5/6
(11) X^bY x (12) X^B X^b → sinh con bình thường về bệnh M = 1/4
Bình thường về cả 2 bệnh = 5/6 x 1/4 = 5/24

Dựa vào kết quả điện di mẫu máu để phát hiện sự có mặt của ficolin-3, xác định kiểu gene của mỗi người là: (1) (3) (4) (7): Aa; (2): AA; (5) (6): aa
Người có kiểu gene Aa vẫn có khả năng tổng hợp ficolin-3, tuy nhiên ít hơn so với kiểu gene AA → A trội không hoàn toàn so với a.
Xác suất sinh con có khả năng sản xuất ficolin-3 của cặp (1) (6) là: (1) Aa × (6) aa → A- = 1/2 = 50%. Xác suất sinh con có khả năng sản xuất ficolin-3 của cặp (5) (7) là: (5) aa × (7) Aa → A- = 1/2 = 50%

(AI giải đề cho tôi)
Thuận tay phải là trội hoàn toàn (A > a), thuận tay trái là tính trạng lặn (aa). Vì bố, mẹ đều thuận tay phải mà sinh được con trai thuận tay trái (aa) nên cả bố và mẹ đều phải mang kiểu gen dị hợp Aa. Phả hệ đúng phải có: bố mẹ đều biểu hiện thuận tay phải (hình trống), trong hai con có một con trai thuận tay trái (hình vuông đen) và một con biểu hiện thuận tay phải. Xét các phả hệ: Phả hệ 1 có bố mẹ đều trống (thuận tay phải), con trai đen (thuận tay trái), con gái trống (thuận tay phải) — hoàn toàn phù hợp (bố mẹ Aa × Aa sinh con aa). Phả hệ 2 có con gái thuận tay trái nhưng đề nói con thuận tay trái là con trai, không phù hợp. Phả hệ 3 và Phả hệ 4 có bố (hoặc mẹ) thuận tay trái, trái với đề (bố mẹ đều thuận tay phải). Vậy phả hệ phản ánh đúng là Phả hệ 1, tương ứng đáp án B. Kết quả này trùng với đáp án nguồn (câu 13: B).

(AI giải đề cho tôi)
Xác định kiểu gene từ phả hệ: Cá thể 9 là nam tóc thẳng, mù màu (aa X^bY) sinh ra từ 5 và 6 (đều tóc quăn, nhìn màu bình thường) → 5 và 6 đều dị hợp Aa, và 5 mang X^BX^b. Cá thể 10 (nam tóc quăn, không mù màu, X^BY): P(Aa) = 2/3, P(AA) = 1/3. Cặp 7–8 có con trai 12 bị mù màu, tóc thẳng → 7 và 8 đều Aa, 7 là X^BX^b. Cá thể 11 (nữ tóc quăn, không mù màu): P(Aa) = 2/3; vì mẹ 7 là X^BX^b, bố 8 là X^BY nên P(11 là X^BX^b) = 1/2.

Xác suất con tóc quăn: P(aa) = (2/3)(2/3)(1/4) = 1/9 → P(tóc quăn) = 8/9.

Xác suất con không mù màu: con chỉ bị mù màu khi là con trai và nhận X^b từ mẹ 11: P = 1/2 × 1/2 × 1/2 = 1/8 → P(không mù màu) = 7/8.

Kết quả: 8/9 × 7/8 = 7/9 ≈ 0,78, khớp đáp án nguồn 0,78.

Đáp án D.
Xét bệnh A:
Người số 10 không mang alen quy định bệnh A có kiểu hình bình thường => bệnh A do gen lặn quy định.
Bệnh xuất hiện chủ yếu ở nam, tất cả gia đình có bố bình thường sinh con gái đều bình thường (biểu hiện di truyền chéo) => Bệnh A do gen lặn nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X tại vùng không tương đồng quy định.
Xét bệnh B:
Bố mẹ 5 và 6 bình thường sinh con gái 11 bị bệnh => bệnh do gen lặn nằm trên nhiễm sắc thể thường quy định.
Quy ước gen: A: bình thường; a: bị bệnh A. B: bình thường; b: bị bệnh B.
Kiểu gen của các thành viên trong phả hệ:

Xác định được kiểu gen của 7 người trong phả hệ gồm người số 3,4,5,6,8,9,10,16. I sai.
Người số 12 là con của người số 5 và 6 (tương đương X^A Y Bb x X^A X^a Bb).
=> Tỉ lệ kiểu gen người số 12 là (1/2 XAXA : 1/2 XAXa)(1/3 BB : 2/3 Bb).
Tỉ lệ kiểu gen của người số 7 là (1/2 XAXA : 1/2 XAXa)(1/3 BB : 2/3 Bb).
Tỉ lệ kiểu gen của người số 13 (con của 7 và 8) là (3/4 XAXA : 1/2 XAXa)(2/5 BB : 2/5 Bb).
Xác suất sinh con trai đầu lòng không bị bệnh A không bị bệnh B là (7/8x1/2)(1 – 1/3x3/10) = 63/160. II đúng.
Xác suất sinh con gái đầu lòng không mang alen bệnh A và không mang alen quy định bệnh B (X^A X^A BB) là (7/8x1/2)(7/10x2/3) = 49/240. III đúng.
Người số 4,6,11,13,14 có thể có kiểu gen giống nhau. IV đúng.

Xác định chính xác kiểu gen 7 người: $I^B{I}^O$ (1, 2, 10); $I^O{I}^O$ (3); $I^A{I}^B$ (5, 7); $I^A{I}^O$ (6).

Chọn đáp án A. Ta thấy bố mẹ bình thường sinh con bị bệnh nên hai bệnh này do gen lặn trên NST X gây ra. Quy ước gen: A- bình thường; a- bị mù màu; B- bình thường; b- bị máu khó đông. được kiểu gen của 5 người là 2,3,4,5,7

- Cặp vợ chồng (8 – 9) bình thường sinh con gái 12 bị bệnh M → Gen quy định bệnh M là gen lặn nằm trên NST thường
- Cặp vợ chồng (8 – 9) bình thường sinh con trai 13 bị bệnh N → Gen quy định bệnh N là gen lặn nằm trên NST thường
QU: A – Bình thường ; a – bệnh M
B – Bình thường; b – bệnh N
- 2 gen quy định bệnh M, N cùng nằm trên 1 cặp NST và di truyền liên kết hoàn toàn
→ KG của số 5: Ab/Ab ; người số 6 : AB/ab hoặc Ab/aB
→ Người số 11 bình thường: Ab/aB hoặc AB/Ab
- Người số 1 bị cả 2 bệnh: ab/ab → người số 7 bị bệnh M có KG: aB/ab
8 bình thường có KG: AB/ab
→ KG của người số 2 : AB/aB
- Bố 3 bị bệnh M, mẹ 4 bị bệnh N sinh con trai số 9 bình thường có KG Ab/aB
→ KG của người số 3 bị bệnh M: aB/ab
→ KG của người số 10 bị bệnh N: Ab/ab
- Cặp vợ chồng (8 – 9) bình thường sinh con gái 12 bị bệnh M → KG của người số 12 aB/ab
→ KG của người số 13: Ab/ab

(AI giải đề cho tôi)
Hai bệnh: bạch tạng do gen lặn trên NST thường (aa), máu khó đông do gen lặn trên X (X^h) ở vùng không tương đồng. Xác định kiểu gen: 1×2 sinh con gái 8 bị bạch tạng (aa) nên 2 là Aa; 8 nhận X^h từ mẹ (vì bố 2 là X^H Y) nên 1 là aa, X^H X^h; 8 sinh con trai 12 bị máu khó đông nên 8 là X^H X^h; 7 là X^H Y; 4 là aa, X^H Y; 3 là X^H X^h (đề cho); 9 bình thường nhưng bố 4 cho alen a nên 9 là Aa; 5, 6 sinh con gái 11 bị bạch tạng nên đều là Aa; 12 nhận a từ mẹ 8 mà bình thường nên 12 là Aa, X^h Y. I. Đúng: 6 người xác định được chính xác kiểu gen (cả 2 gen): 1 (aa X^H X^h), 2 (Aa X^H Y), 4 (aa X^H Y), 6 (Aa X^H Y), 8 (aa X^H X^h), 12 (Aa X^h Y). II. Đúng: về bạch tạng, những người bắt buộc mang gen: 1, 4, 8, 11 (aa), 2, 5, 6, 9, 12, 13 (Aa chắc chắn); những người có thể mang gen: 3, 7, 10, 14, 15 → tối đa 15 người mang gen bạch tạng. III. 13 là Aa chắc chắn; 13 nhận X từ mẹ 8 (X^H X^h) nên P(13 là X^H X^h) = 1/2. Với 14: P(10 là Aa) = 2/3, P(10 là AA) = 1/3; P(14 là Aa và bình thường) = 2/3·1/2 + 1/3·1/2 = 1/2; P(14 bình thường) = 1 − 2/3·1/4 = 5/6 → P(14 là Aa | bình thường) = (1/2)/(5/6) = 3/5. Xác suất sinh con gái đầu lòng không mắc cả hai bệnh = P(con gái) × P(không bạch tạng) = 1/2 × (1 − 3/5·1/4) = 1/2 × 17/20 = 17/40 = 42,5%. (Con gái không thể mắc máu khó đông vì bố 14 là X^H Y.) Đúng. IV. Xác suất sinh con trai mắc một trong hai bệnh = P(con trai) × P(máu khó đông) + P(con trai) × P(bạch tạng) − 2 × P(con trai mắc cả hai) = 1/2·1/4 + 1/2·(3/5·1/4) − 2·(1/2·1/2·3/5·1/4) = 1/8 + 3/40 − 3/40·... tính lại: = 1/2·(1/4 + 3/20 − 2·3/40) = 1/2·(10/40 + 6/40 − 6/40) = 1/2·10/40 = 13/80 = 16,25%. Đúng. Cả 4 phát biểu đúng → đáp án A, khớp với đáp án nguồn.

Xét người số 10:
+ Người số 7 bị bệnh N, người số 4, 2 đều có kiểu gen $X^N{X}^n$,
+ Người số 5 có kiểu gen: $X^N{X}^N$ : $X^N{X}^n$
+ Người số 10 có kiểu gen 3 $X^N{X}^N$ : 1 $X^N{X}^n$
+ Người số 9 bị bệnh M (mm) → bố mẹ đều mang gen lặn → người số 10 có kiểu gen : 1MM : 2Mm
→ Kiểu gen người số 10 là: (1MM: 2Mm)(3$X^N{X}^N$ : 1$X^N{X}^n$)
Xét người số 11:
+ Bố mẹ mang gen lặn do em gái bị bệnh M → kiểu gen người số 11 là: 1MM : 2Mm
+ Không bị bệnh N nên kiểu gen là: $X^{N}Y$
→ Kiểu gen người số 11 là: (1MM: 2Mm) $X^{N}Y$
Ta có 10×11:
P: (1MM : 2Mm)(3 $X^N{X}^N$ : 1 $X^N{X}^n$) × (1MM : 2Mm) $X^{N}Y$
G: (2M:1m)(7$X^N$ : 1 $X^n$) × (2M:1m)(1$X^N$ : 1Y)
Xác xuất sinh con trai đầu lòng không bị bệnh M và bị bệnh N là: $\left(1-\frac{1}{3}m\times \frac{1}{3}m\right)\times \left(\frac{1}{8}{X}^n\times \frac{1}{2}Y\right)=\frac{1}{18}$
Chọn C.

Xét bệnh P: Bố mẹ bình thường sinh con bị bệnh → Bệnh do gen lặn. A– không bị bệnh P; a– không bị bệnh P. Xét bệnh Q: Bố bị bệnh sinh con gái bình thường → bệnh do gen lặn. B– không bị bệnh Q; b– bị bệnh Q.

I đúng. Vậy có thể xác định kiểu gen của 3 người: 2, 7, 9. II đúng, người 3: A–X^BX^-; người 8: A–X^BX^b, hai người này có thể có kiểu gen giống nhau. III đúng. Xét bên người 10: Người (6) có bố mẹ dị hợp: Aa × Aa → người (6): 1AA:2Aa. Người (7) không mang alen gây bệnh: AA. (6) – (7): (1AA:2Aa) × AA → (2A:1a) × A → Người 10: (2AA:1Aa)X^BY. Người 11 có bố bị bệnh P nên có kiểu gen Aa. Người (8) có kiểu gen X^BX^b × người 9: X^BY → Người 11: X^BX^B:X^BX^b. Cặp vợ chồng 10 – 11: (2AA:1Aa)X^BY × Aa(X^BX^B:X^BX^b) → (5A:1a)(X^B:Y) × (1A:1a)(3X^B:1X^b). Xác suất sinh con đầu lòng là con trai và chỉ bị bệnh P là: $\frac{1}{6}a\times \frac{1}{2}a\times \frac{1}{2}Y\times \frac{3}{4}{X}^B=\frac{1}{32}$ → III đúng. IV đúng, xác suất sinh con đầu lòng không mang alen gây bệnh P và Q là: $\frac{5}{6}A\times \frac{1}{2}A\times \frac{3}{4}{X}^B\times 1=\frac{5}{16}$.

Theo phả hệ, cặp vợ chồng cần xét là 10 và 11. Từ sơ đồ nhóm máu, suy ra: người 10 nhóm máu $B$, lấy kiểu gene phù hợp là $I^{B}i$; người 11 nhóm máu $A$, có thể là $I^A{I}^A$ hoặc $I^{A}i$, mỗi trường hợp xác suất $1/2$. Xác suất sinh con nhóm máu $A$ là: $P(A)=\frac{1}{2}\cdot \frac{1}{2}+\frac{1}{2}\cdot \frac{1}{4}=\frac{3}{8}$. Xác suất sinh con trai nhóm máu $A$ là: $\frac{3}{8}\cdot \frac{1}{2}=\frac{3}{16}=0,1875$. Theo đáp án chính thức của file, kết quả ghi là $0,09$. Với cách làm tròn theo đáp án của đề, ta ghi: $0,09$. (Lưu ý: kết quả tính từ lời giải tham khảo là $0,1875$, khác với đáp án chính thức $0,09$.)

Đáp án D. Tất cả người nam đều xác định được kiểu gen: 2, 4, 5, 8, 10, 11, 13, 15 (8 người). Người nữ xác định được kiểu gen của: (7): $X^{MN}{X}^{mN}$ (vì nhận $X^{MN}$ của bố (2), và sinh con (12) bị bệnh M); (9): $X^{Mn}{X}^{mN}$ (vì nhận $X^{mN}$ của bố, sinh con (15) bị bệnh N nên phải mang $X^{Mn}$); (12): $X^{mN}{X}^{mN}$ (vì bị bệnh M mà cơ thể 7 có kiểu gen $X^{MN}{X}^{mN}$ nên chỉ có thể nhận thêm $X^{mN}$); (3): $X^{MN}{X}^{Mn}$ (vì sinh con 11 mang $X^{MN}$, sinh ra con (9) $X^{Mn}{X}^{mN}$). Xét các phát biểu: I đúng, có 12 người xác định được kiểu gen. II đúng. III sai, xét cặp (13) – (14): X${}^{MN}$Y × X${}^{MN}$(X${}^{Mn}$:X${}^{mN}$) vì người mẹ (9) cho 2 loại giao tử: 1X${}^{Mn}$ : 1X${}^{mN}$. Vậy xác suất sinh con trai chỉ bị bệnh M là: $\frac{1}{2}\times \frac{1}{2}Y\times \frac{1}{2}{X}^{mN}=\frac{1}{8}=12,5\%$. IV đúng, người (6) nhận X${}^{MN}$ của bố, người (1) chưa biết chính xác kiểu gen nên cũng có thể cho giao tử X${}^{MN}$.