Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Di truyền liên kết X (Sinh học Lớp 12)

(AI giải đề cho tôi)
Bệnh máu khó đông do gen lặn nằm trên X (X^h), không có alen trên Y. Con trai bị bệnh có kiểu gen X^h Y; nhiễm sắc thể X của con trai luôn do mẹ cho, còn bố cho Y. Do đó con trai nhận gen gây bệnh từ mẹ (mẹ bình thường nhưng là người mang dị hợp X^H X^h). Khớp với đáp án nguồn: D.

(AI giải đề cho tôi)
Con gái bị mù màu phải có kiểu gen $X^b{X}^b$, nhận $X^b$ từ cả cha lẫn mẹ, nên cha phải bị mù màu ($X^{b}Y$) và mẹ phải mang alen lặn ($X^B{X}^b$). Con trai bình thường nhận $X^B$ từ mẹ, phù hợp phép lai $X^B{X}^b\times X^{b}Y$. Khớp với đáp án nguồn (Câu 113: B).

(AI giải đề cho tôi)
Gen nằm ở đoạn không tương đồng trên NST X không có alen trên Y, nên biểu hiện và di truyền khác nhau giữa hai giới: con trai nhận gen từ mẹ, con gái nhận gen từ bố — kiểu di truyền chéo. Đáp án D, khớp đáp án nguồn (Câu 21: D).

(AI giải đề cho tôi)
Gen nằm trên NST X, alen A trội hoàn toàn. Xét từng phép lai: A) $X^A{X}^A\times X^{A}Y$ → toàn bộ con mắt đỏ (4:0). B) $X^A{X}^a\times X^{A}Y$ → con gái $X^A{X}^A$, $X^A{X}^a$ đều mắt đỏ; con trai $X^{A}Y$ mắt đỏ, $X^{a}Y$ mắt trắng → tỉ lệ 3 mắt đỏ : 1 mắt trắng, thỏa mãn. C) $X^A{X}^a\times X^{a}Y$ → 1 đỏ : 1 trắng. D) $X^a{X}^a\times X^{a}Y$ → toàn bộ mắt trắng. Đáp án khớp với bảng đáp án mã đề 202 (Câu 102 = B).

Lời giải chi tiết (trang 10–11) kết luận "Chọn D":
Phương pháp:
- Ở chim, XX là con đực, XY là con cái.
Bước 1: Xét tỉ lệ phân li của từng tính trạng, biện luận quy luật di truyền, xác định kiểu gen của P.
Bước 2: Vẽ sơ đồ lai, tỉ lệ phân li của từng cặp tính trạng rồi tổ hợp lại ở F₃.
Cách giải:
- Xét riêng từng tính trạng:
+ Tính trạng chiều cao chân ở F₂ biểu hiện đều ở 2 giới → gen Aa nằm trên NST thường.
+ Tính trạng độ dài đuôi biểu hiện không đều ở 2 giới → gen Bb nằm trên NST giới tính, gen quy định tính trạng nằm trên NST giới tính X không có alen tương ứng trên Y.
- Từ kiểu gen của F₂ suy ra con cái F₁ có kiểu gen AaX${}^B$Y.
- Nếu chim mái F₁ lai với chim trống chân thấp lông đuôi ngắn:
F₁ × F₁ tạo F₂ (1Aa : 1aa) × (1X${}^B$X${}^b$ : 1X${}^b$Y)
+ F₂ giao phối tự do tạo F₃ có tỉ lệ trống cao, dài:
$$=A-X^{B}X=(1-aa)X^{B}X=\left(1-\frac{3}{4}\times \frac{3}{4}\right)\times \frac{1}{4}=\frac{7}{64}$$
Lưu ý: Bảng đáp án chính thức ở trang 8 ghi Câu 115 là C, trong khi lời giải chi tiết kết luận D (7/64) → đáp án xung đột, để unknown.

Nếu lai thuận khác lai nghịch thì xảy ra 2 trường hợp: Gen nằm trên NST giới tính (nếu kiểu hình ở đời con có thể có cả ở bố và mẹ); hoặc gen nằm trong tế bào chất cụ thể là ti thể hoặc lục lạp (nếu đời con hoàn toàn giống mẹ)

(AI giải đề cho tôi)
Lai thuận và lai nghịch cho kết quả khác nhau ở hai giới → gen nằm trên NST giới tính. Tính trạng lặn xuất hiện ở giới dị giao tử (XY) nhiều hơn ở giới đồng giao tử (XX): con đực chỉ có 1 alen trên X nên biểu hiện tính trạng lặn khi chỉ mang 1 alen lặn, trong khi con cái cần 2 alen lặn → gen nằm trên X, không có alen tương ứng trên Y (di truyền liên kết X lặn, ví dụ mù màu đỏ - xanh lục, máu khó đông). Loại A (lai thuận nghịch giống nhau), B (chỉ con đực, truyền cha → con trai), D (di truyền qua mẹ, không liên quan giới).

(AI giải đề cho tôi)
Bệnh mù màu là bệnh lặn liên kết với nhiễm sắc thể X. Người nữ chỉ bị mù màu khi mang hai alen lặn trên cả hai X, tức kiểu gen $X^a{X}^a$. Kiểu gen $X^A{X}^a$ là nữ mang (bình thường), còn $X^{A}Y$ và $X^{a}Y$ là kiểu gen nam. Đáp án khớp với nguồn: C.

Chọn đáp án B. Lai phân tích thu được tỷ lệ 3 lông trắng: 1 lông đen → tính trạng do 2 cặp gen tương tác với nhau. Tỷ lệ kiểu hình ở 2 giới khác nhau → 1 trong 2 gen nằm trên NST X không có alen tương ứng trên Y. Quy ước gen A-B- lông đen; aaB-/A-bb/aabb: trắng. Cặp gen Bb nằm trên NST X.
P: $AA{X}^B{X}^B\times aa{X}^{b}Y\to Aa{X}^B{X}^b:Aa{X}^{B}Y$
Cho con đực F₁ lai phân tích: $Aa{X}^{B}Y\times aa{X}^b{X}^b\to (Aa:aa)(X^B{X}^b:X^{b}Y)\to$ 2 con đực lông trắng, 1 con cái lông đen, 1 con cái lông trắng
Nếu cho F₁ giao phối ngẫu nhiên: $Aa{X}^B{X}^b\times Aa{X}^{B}Y\to (3A-:1aa)(X^B{X}^B:X^B{X}^b:X^{B}Y:X^{b}Y)$
Trong số các cá thể lông đen ở F₂, con đực chiếm tỉ lệ 1/3.

(AI giải đề cho tôi)
Gen nằm trên vùng không tương đồng của X, chỉ có 1 alen trên X ở ruồi đực (XY). Ruồi đực mắt đỏ phải mang alen A trên X, nên kiểu gen là $X^{A}Y$. Các kiểu gen $X^A{X}^a$, $X^A{X}^A$ là của cái; $X^{a}Y$ là đực mắt trắng. Đáp án khớp với bảng đáp án chính thức (Câu 8 = B).

(AI giải đề cho tôi)
Lai $X^a{X}^a\times X^{a}Y$: mẹ cho giao tử $X^a$, bố cho $X^a$ hoặc $Y$. Đời con: $1/2X^a{X}^a$ (nữ) và $1/2X^{a}Y$ (nam). Tỉ lệ kiểu gen $X^a{X}^a$ là 50%. Khớp đáp án nguồn (96. D).

Vì người mẹ có kiểu gen X${}^a$X${}^a$ nên luôn truyền cho con trai gen X${}^a$. Vì vậy, tất cả con trai đều có kiểu gen X${}^a$Y nên luôn bị bệnh máu khó đông.

Câu 24 (TH):
Phương pháp:
Viết sơ đồ lai. Cách giải: ex4x4 x 3XAY+ 1x^xữ:1x4Y 1 ruồi cái mắt đỏ: 1 ruồi đực mắt trắng.
Chọn A.

Câu 31 (VD):
Phương pháp:
Bước 1: Tìm vị trí của gen: Gen trên NST thường hay giới tính, ở vùng tương đồng hay không tương đồng. Xét 1 gen có n alen:
- Nếu gen nằm trên NST thường: $\frac{n(n+1)}{2}$ kiểu gen hay $C_n^2+n$
Số kiểu gen đồng hợp: n
Số kiểu gen dị hợp: $C_n^2$
Nếu có a cặp NST, mỗi NST có 1 gen có n alen: ${\left[\frac{n(n+1)}{2}\right]}^a$
- Nếu gen nằm trên vùng không tương đồng NST giới tính X
+ giới $XX$: $\frac{n(n+1)}{2}$ kiểu gen hay $C_n^2+n$
+ giới $XY$: n kiểu gen
- Nếu gen nằm trên vùng tương đồng của NST X và Y
+ giới $XX$: $\frac{n(n+1)}{2}$ kiểu gen hay $C_n^2+n$
+ giới $XY$: $n^2$
Bước 2: Tính tần số alen ở $F_1$
Bước 3: Cho $F_1$ ngẫu phối → $F_3$.
Cách giải:
Có 7 loại kiểu gen → gen quy định tính trạng nằm trên vùng tương đồng của NST X và Y (nếu trên NST thường: 3 kiểu gen; nếu trên X: 5 kiểu gen)
$P:X^A{X}^A\times X^a{Y}^a\to X^A{X}^a:X^A{Y}^a$ tần số alen: $2X^A:1X^a:1Y^a$
Cho $F_1$ ngẫu phối tới $F_3$: $\left(2X^A:1X^a:1Y^a\right)\left(2X^A:1X^a:1Y^a\right)\to$ tỷ lệ mắt trắng
$\frac{1}{4}{X}^a\times \frac{1}{4}{X}^a+2\times \frac{1}{4}{X}^a\times \frac{1}{4}{Y}^a=\frac{3}{16}\to$ là đỏ: 13/16 = 81,25%
Chọn A.

(AI giải đề cho tôi)
P: ♂ X^A Y, bb × ♀ X^a X^a, BB → F1: trống X^A X^a Bb, mái X^a Y Bb. F2: màu lông — mái: 1/2 vằn (X^A Y), 1/2 không vằn (X^a Y); trống: 1/2 vằn (X^A X^a), 1/2 không vằn (X^a X^a). Chân: 3/4 cao, 1/4 thấp.
I. mái vằn chân thấp = 1/2·1/4 = 1/8 = mái không vằn chân thấp → đúng.
II. trống vằn chân thấp = 1/8 ≠ mái vằn chân cao = 1/2·3/4 = 3/8 → sai.
III. Gà mái không vằn chân cao (X^a Y B_) chiếm 3/8 ≠ 0 → sai.
IV. trống vằn chân thấp = 1/8 ≠ mái không vằn chân cao = 3/8 → sai.
Chỉ 1 phát biểu đúng → đáp án D (khớp đáp án nguồn 117-D).

(AI giải đề cho tôi)
Bệnh máu khó đông do gen lặn nằm trên X. Con gái máu khó đông phải có kiểu gen $X^m{X}^m$: nhận $X^m$ từ mẹ và $X^m$ từ cha, nên cha phải bị bệnh ($X^{m}Y$) và mẹ phải dị hợp ($X^M{X}^m$). Con trai bình thường $X^{M}Y$ nhận $X^M$ từ mẹ, phù hợp. Vậy bố mẹ là $X^M{X}^m\times X^{m}Y$, khớp đáp án C (khớp bảng đáp án).

a) Đúng: Con trai có kiểu NST XY, nên với gene trên X, con trai chỉ có 1 allele (trạng thái bán hợp tử). Vì vậy chỉ cần mang allele lặn trên X là biểu hiện kiểu hình.
b) Đúng: Bố có NST XY nên X của bố luôn truyền cho tất cả con gái (và Y của bố truyền cho tất cả con trai).
c) Sai: Con trai nhận NST X từ mẹ và NST Y từ bố $\Rightarrow$ không phải "chỉ nhận gene từ mẹ". Con gái nhận NST X từ cả bố và mẹ $\Rightarrow$ không phải "chỉ nhận gene từ bố".
d) Đúng: Vì nam chỉ cần 1 allele lặn đã biểu hiện, còn nữ thường phải đồng hợp lặn (X^aX^a) mới biểu hiện $\Rightarrow$ tỉ lệ kiểu hình có thể khác nhau giữa hai giới.
Đáp án: Đ; Đ; S; Đ
a) Con trai có kiểu NST XY, nên với gene trên X, con trai chỉ có 1 allele (trạng thái bán hợp tử). Vì vậy chỉ cần mang allele lặn trên X là biểu hiện kiểu hình.
b) Bố có NST XY nên X của bố luôn truyền cho tất cả con gái (và Y của bố truyền cho tất cả con trai).
c) Con trai nhận NST X từ mẹ và NST Y từ bố $\Rightarrow$ không phải "chỉ nhận gene từ mẹ". Con gái nhận NST X từ cả bố và mẹ $\Rightarrow$ không phải "chỉ nhận gene từ bố".
d) Vì nam chỉ cần 1 allele lặn đã biểu hiện, còn nữ thường phải đồng hợp lặn (X^aX^a) mới biểu hiện $\Rightarrow$ tỉ lệ kiểu hình có thể khác nhau giữa hai giới.

(AI giải đề cho tôi)
Phép lai P: $X^M{X}^m\times X^{m}Y$. Mẹ $X^M{X}^m$ tạo 2 loại trứng: $X^M$ và $X^m$; bố $X^{m}Y$ tạo 2 loại tinh trùng: $X^m$ và $Y$. Kết hợp: con cái có $X^M{X}^m$ và $X^m{X}^m$; con đực có $X^{m}Y$ và $X^{M}Y$. Vậy F1 có tối đa 4 loại kiểu gen. Kết quả trùng với đáp án nguồn (Câu 98: D).

(AI giải đề cho tôi)
Vì kiểu hình lặn 3 tính trạng chỉ xuất hiện ở ruồi đực nên có 1 cặp gen nằm trên NST X. F1 có 24 loại kiểu gen = 3 (cặp gen A tự phân li: Aa × Aa) × 8 (2 gen B, D cùng nằm trên X, mẹ dị hợp liên kết ở trạng thái repulsion X^Bd/X^bD, bố X^BD/Y; mẹ cho 4 loại giao tử, bố cho 2 loại X^BD và Y → 8 kiểu gen ở vùng X). Tỉ lệ ruồi lặn 3 tính trạng (đực aa X^bd Y) = 1/4 × P(X^bd từ mẹ) × 1/2 = 1/80 → P(X^bd) = 0,1, tức hoán vị gen r = 0,2: giao tử X^Bd = X^bD = 0,45; X^BD = X^bd = 0,05. Ở ruồi cái, bố luôn cho X^BD nên tất cả cái đều trội về 2 tính trạng do B, D quy định; cái trội về 3 tính trạng chiếm 3/4 (phần trội do gen A). Số alen trội vùng X ở cái: X^Bd hoặc X^bD từ mẹ → 3 alen (0,45+0,45 = 0,9); X^BD → 4 alen (0,05); X^bd → 2 alen (0,05). Cá cái có 5 alen trội: AA (2 alen A) kèm vùng X có 3 alen trội: 1/4 × 0,9 = 0,225; hoặc Aa (1 alen A) kèm vùng X có 4 alen trội: 1/2 × 0,05 = 0,025. Tổng = 0,25. Tỉ lệ = 0,25 / 0,75 = 1/3. Đáp án B, khớp với đáp án nguồn.