Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Phân tích phả hệ (Sinh học Lớp 12)

Xét người số 10:
+ Người số 7 bị bệnh N, người số 4, 2 đều có kiểu gen $X^N{X}^n$,
+ Người số 5 có kiểu gen: $X^N{X}^N$ : $X^N{X}^n$
+ Người số 10 có kiểu gen 3 $X^N{X}^N$ : 1 $X^N{X}^n$
+ Người số 9 bị bệnh M (mm) → bố mẹ đều mang gen lặn → người số 10 có kiểu gen : 1MM : 2Mm
→ Kiểu gen người số 10 là: (1MM: 2Mm)(3$X^N{X}^N$ : 1$X^N{X}^n$)
Xét người số 11:
+ Bố mẹ mang gen lặn do em gái bị bệnh M → kiểu gen người số 11 là: 1MM : 2Mm
+ Không bị bệnh N nên kiểu gen là: $X^{N}Y$
→ Kiểu gen người số 11 là: (1MM: 2Mm) $X^{N}Y$
Ta có 10×11:
P: (1MM : 2Mm)(3 $X^N{X}^N$ : 1 $X^N{X}^n$) × (1MM : 2Mm) $X^{N}Y$
G: (2M:1m)(7$X^N$ : 1 $X^n$) × (2M:1m)(1$X^N$ : 1Y)
Xác xuất sinh con trai đầu lòng không bị bệnh M và bị bệnh N là: $\left(1-\frac{1}{3}m\times \frac{1}{3}m\right)\times \left(\frac{1}{8}{X}^n\times \frac{1}{2}Y\right)=\frac{1}{18}$
Chọn C.

Xét bệnh P: Bố mẹ bình thường sinh con bị bệnh → Bệnh do gen lặn. A– không bị bệnh P; a– không bị bệnh P. Xét bệnh Q: Bố bị bệnh sinh con gái bình thường → bệnh do gen lặn. B– không bị bệnh Q; b– bị bệnh Q.

I đúng. Vậy có thể xác định kiểu gen của 3 người: 2, 7, 9. II đúng, người 3: A–X^BX^-; người 8: A–X^BX^b, hai người này có thể có kiểu gen giống nhau. III đúng. Xét bên người 10: Người (6) có bố mẹ dị hợp: Aa × Aa → người (6): 1AA:2Aa. Người (7) không mang alen gây bệnh: AA. (6) – (7): (1AA:2Aa) × AA → (2A:1a) × A → Người 10: (2AA:1Aa)X^BY. Người 11 có bố bị bệnh P nên có kiểu gen Aa. Người (8) có kiểu gen X^BX^b × người 9: X^BY → Người 11: X^BX^B:X^BX^b. Cặp vợ chồng 10 – 11: (2AA:1Aa)X^BY × Aa(X^BX^B:X^BX^b) → (5A:1a)(X^B:Y) × (1A:1a)(3X^B:1X^b). Xác suất sinh con đầu lòng là con trai và chỉ bị bệnh P là: $\frac{1}{6}a\times \frac{1}{2}a\times \frac{1}{2}Y\times \frac{3}{4}{X}^B=\frac{1}{32}$ → III đúng. IV đúng, xác suất sinh con đầu lòng không mang alen gây bệnh P và Q là: $\frac{5}{6}A\times \frac{1}{2}A\times \frac{3}{4}{X}^B\times 1=\frac{5}{16}$.

Theo phả hệ, cặp vợ chồng cần xét là 10 và 11. Từ sơ đồ nhóm máu, suy ra: người 10 nhóm máu $B$, lấy kiểu gene phù hợp là $I^{B}i$; người 11 nhóm máu $A$, có thể là $I^A{I}^A$ hoặc $I^{A}i$, mỗi trường hợp xác suất $1/2$. Xác suất sinh con nhóm máu $A$ là: $P(A)=\frac{1}{2}\cdot \frac{1}{2}+\frac{1}{2}\cdot \frac{1}{4}=\frac{3}{8}$. Xác suất sinh con trai nhóm máu $A$ là: $\frac{3}{8}\cdot \frac{1}{2}=\frac{3}{16}=0,1875$. Theo đáp án chính thức của file, kết quả ghi là $0,09$. Với cách làm tròn theo đáp án của đề, ta ghi: $0,09$. (Lưu ý: kết quả tính từ lời giải tham khảo là $0,1875$, khác với đáp án chính thức $0,09$.)

Đáp án D. Tất cả người nam đều xác định được kiểu gen: 2, 4, 5, 8, 10, 11, 13, 15 (8 người). Người nữ xác định được kiểu gen của: (7): $X^{MN}{X}^{mN}$ (vì nhận $X^{MN}$ của bố (2), và sinh con (12) bị bệnh M); (9): $X^{Mn}{X}^{mN}$ (vì nhận $X^{mN}$ của bố, sinh con (15) bị bệnh N nên phải mang $X^{Mn}$); (12): $X^{mN}{X}^{mN}$ (vì bị bệnh M mà cơ thể 7 có kiểu gen $X^{MN}{X}^{mN}$ nên chỉ có thể nhận thêm $X^{mN}$); (3): $X^{MN}{X}^{Mn}$ (vì sinh con 11 mang $X^{MN}$, sinh ra con (9) $X^{Mn}{X}^{mN}$). Xét các phát biểu: I đúng, có 12 người xác định được kiểu gen. II đúng. III sai, xét cặp (13) – (14): X${}^{MN}$Y × X${}^{MN}$(X${}^{Mn}$:X${}^{mN}$) vì người mẹ (9) cho 2 loại giao tử: 1X${}^{Mn}$ : 1X${}^{mN}$. Vậy xác suất sinh con trai chỉ bị bệnh M là: $\frac{1}{2}\times \frac{1}{2}Y\times \frac{1}{2}{X}^{mN}=\frac{1}{8}=12,5\%$. IV đúng, người (6) nhận X${}^{MN}$ của bố, người (1) chưa biết chính xác kiểu gen nên cũng có thể cho giao tử X${}^{MN}$.

Xét bệnh P: Người 1 và 2 không bị bệnh P để con trai (người 6) bị bệnh P chỉ mang allele P₂ → bệnh P do gene lặn quy định. Người số 2 là nam và có 2 allele của gene P → gene P nằm trên NST thường (Quy ước P₁: bình thường, P₂: bị bệnh).
Xét bệnh Q: Người 4 bị bệnh Q và chỉ có allele Q₂ → allele Q₂ quy định bệnh Q. Người 10 không bị bệnh và chỉ có allele Q₁ (không nhận Q₂ từ người 4) → gene Q nằm trên vùng không tương đồng của NST giới tính X. Người con gái số 8 và 11 không bị bệnh Q và mang allele gây bệnh nhận từ người 4 (bố) → bệnh Q do gene lặn quy định (Quy ước Q₁: bình thường, Q₂: bị bệnh).
a) đúng; b) đúng; c) đúng; d) sai.
a) Xét bệnh Q: Người 4 bị bệnh Q và chỉ có allele Q₂ → allele Q₂ quy định bệnh Q. Người 10 không bị bệnh và chỉ có allele Q₁ (không nhận Q₂ từ người 4) → gene Q nằm trên vùng không tương đồng của NST giới tính X. Người con gái số 8 và 11 không bị bệnh Q và mang allele gây bệnh nhận từ người 4 (bố) → bệnh Q do gene lặn quy định (Quy ước Q₁: bình thường, Q₂: bị bệnh).
b) Người 10 không bị bệnh và chỉ có allele Q₁ (không nhận Q₂ từ người 4) → gene Q nằm trên vùng không tương đồng của NST giới tính X; người con gái số 8 và 11 không bị bệnh Q và mang allele gây bệnh nhận từ người 4 (bố) → bệnh Q do gene lặn quy định.
c) Vì người số 10 bị bệnh P → KG của bố mẹ 3 và 4 là P₁P₂ x P₁P₂. Ta có: người 3 x người 4 : $P_1{P}_2{X}^{Q1}{X}^{Q1}$ x $P_1{P}_2{X}^{Q2}Y$. Sinh ra người số 11 không bị bệnh → KG người số 11 là (1/3 P₁P₁ : 2/3 P₁P₂)$X^{Q1}{X}^{Q2}$ → tỉ lệ giao tử không mang allele gây bệnh ở người số 11 là 2/3 x ½ = 1/3.
d) Cặp vợ chồng 7-8: Xét bệnh P: Người số 7 bình thường có bố mẹ bình thường và anh (em) trai là người số 6 bị bệnh P → người số 7 có KG (1/3 P₁P₁ : 2/3 P₁P₂). Xét KG của người số 8 tương tự người số 11 → 7 x 8: (1/3 P₁P₁ : 2/3 P₁P₂) x (1/3 P₁P₁ : 2/3 P₁P₂) = (2/3 P₁ : 1/3 P₂) x (2/3 P₁ : 1/3 P₂) sinh ra con không mang allele bị bệnh là 2/3 P₁ x 2/3 P₁ = 4/9. Xét bệnh Q: Người 7 có KG $X^{Q1}Y$, người số 8 có KG $X^{Q1}{X}^{Q2}$ sinh ra con trai không mang allele bị bệnh ($X^{Q1}Y$) là ½ x ½ = ¼. → Xác suất người số 7 và 8 sinh ra con trai không mang allele gây bệnh là 4/9 x ¼ = 1/9 ≠ 0,1.

Chọn đáp án D. Kiểu gen về nhóm máu: (3), (11) máu O nên có kiểu gen là I^O I^O → (1), (2) nhóm máu B sinh con máu O nên kiểu gen của (1) và (2) là: I^B I^O. (5) và (7) nhóm máu AB nên có kiểu gen là I^A I^B, mà (10) nhóm máu B (nhận giao tử I^B từ (7) nên (6) phải dị hợp về kiểu gen → (6) có kiểu gen là I^A I^O, (10) có kiểu gen là I^B I^O. Vậy những người xác định được kiểu gen về nhóm máu là: (1), (2), (3), (5), (6), (7), (10), (11). Kiểu gen về hình dạng tóc: (1) và (2) tóc xoăn sinh được con (3) tóc thẳng nên tóc xoăn là trội so với tóc thẳng. Qui ước M: tóc xoăn >> m: tóc thẳng. (3), (7), (11) tóc thẳng nên có kiểu gen là: mm → (1), (2), (9), (10) có kiểu gen là: Mm. Người số 5 mang gen qui định tóc thẳng nên có kiểu gen là: Mm. Vậy những người xác định được kiểu gen về hình dạng tóc là: (1),(2), (3), (5), (7), (9), (10), (11). Xét về cả hai tính trạng thì có 7 người đã xác định được kiểu gen là: (1), (2), (3), (5), (7), (10), (11) → I đúng. II đúng vì người số (6) và (9) có thể có kiểu gen khác nhau đúng vì 2 người này chưa biết chắc chắn kiểu gen nên có thể có kiểu gen khác nhau. Xét ý III: Nhóm máu: (1) x (2): I^B I^O x I^B I^O → 1I^B I^B : 2I^B I^O : 1I^O I^O → (4) có kiểu gen là $\left(\frac{1}{3}{I}^B{I}^B:\frac{2}{3}{I}^B{I}^O\right)$ hay $\left(\frac{2}{3}{I}^B:\frac{1}{3}{I}^O\right)$. (4) x (5): $\left(\frac{2}{3}{I}^B:\frac{1}{3}{I}^O\right)$ x $\left(\frac{1}{2}{I}^A:\frac{1}{2}{I}^B\right)$ → (8) có kiểu gen là: $\left(\frac{2}{6}{I}^B{I}^B:\frac{1}{6}{I}^B{I}^O\right)$ hay $\left(\frac{5}{6}{I}^B:\frac{1}{6}{I}^O\right)$. (6) x (7): $I^A{I}^O$ x $I^A{I}^B$ → (9) có kiểu gen là: $\left(\frac{1}{4}{I}^A{I}^A:\frac{1}{4}{I}^A{I}^O\right)$ hay $\left(\frac{3}{4}{I}^A:\frac{1}{4}{I}^O\right)$. (8) x (9): $\left(\frac{5}{6}{I}^B:\frac{1}{6}{I}^O\right)$ x $\left(\frac{3}{4}{I}^A:\frac{1}{4}{I}^O\right)$ → xác suất sinh con nhóm máu AB của 8,9 là: 5/6.3/4 = 5/8. Hình dạng tóc: (1) x (2): Mm x Mm → 1MM : 2Mm : 1mm → (4) có kiểu gen (1/3MM : 2/3Mm) hay (2/3M : l/3m). (4) x (5): (2/3M : l/3m) x (1/2M : l/2m) → (8) có kiểu gen là: (2/6MM : 3/6Mm) hay (7/10M : 3/10 m). (8) x (9): (7/10M : 3/10m) x (1/2M : l/2m) → xác suất sinh con tóc xoăn (M-) = 17/20. Xác suất sinh con có nhóm máu AB và tóc xoăn của cặp 8 - 9 là: 5/8.17/20 = 17/32 → III đúng. Xét IV: Nhóm máu: (10) x (11): $I^B{I}^O$ x $I^O{I}^O$ → $\frac{1}{2}{I}^B{I}^O:\frac{1}{2}{I}^O{I}^O$. Hình dạng tóc: (10) x (11): Mm x mm → 1/2Mm : 1/2mm. Xác suất sinh con có nhóm máu O và tóc thẳng của cặp 10 - 11 là: 1/2.1/2 = 1/4 → IV đúng. Vậy cả 4 phát biểu đưa ra là đúng.

Quan sát phả hệ ta thấy, bố mẹ bệnh nhưng vẫn sinh ra con không bệnh, nên đây là trường hợp bệnh do gene trội nằm trên NST thường. Ví dụ: Aa x Aa, sinh con aa không bệnh.

Xác định tính trội/lặn: Bệnh P (đen) xuất hiện ở cá thể 15 (nữ) sinh ra từ bố mẹ 10, 11 đều bình thường → P là bệnh lặn; vì bố 10 bình thường nhưng con gái 15 bị bệnh nên P không phải lặn liên kết X → P lặn trên NST thường (gen a). Bệnh Q (gạch chéo) xuất hiện ở nam 7, 16 sinh từ bố mẹ bình thường → Q lặn; đây là bệnh do gen nằm trên vùng không tương đồng của X (lặn liên kết X, gen q).

Bệnh P (aa):
- Cá thể 5 bị P (aa) → 1, 2 đều dị hợp Aa → 7 bình thường: P(7 là Aa) = 2/3, nên P(7 truyền a) = 2/3 × 1/2 = 1/3.
- Cá thể 3 bị P (aa) → 8 bình thường chắc chắn nhận a từ 3 → 8 = Aa, P(8 truyền a) = 1/2.
- Với cá thể 13 (nam, bình thường): P(13 = aa) = P(nhận a từ 8) × P(nhận a từ 7) = 1/2 × 1/3 = 1/6; P(13 = Aa) = P(nhận a từ 8, A từ 7) + P(nhận A từ 8, a từ 7) = 1/2 × 2/3 + 1/2 × 1/3 = 1/2.
- Xác suất 13 dị hợp với điều kiện bình thường: P(13 = Aa | bình thường) = (1/2)/(1 − 1/6) = (1/2)/(5/6) = 3/5.
- Cá thể 15 bị P (aa) sinh từ 10, 11 bình thường → 10, 11 đều Aa → 14 bình thường: P(14 = Aa) = 2/3.
- P(con của 13–14 bị P) = 3/5 × 2/3 × 1/4 = 1/10.

Bệnh Q (X^q):
- 7 bị Q → 1 mang gen (X^Q X^q) → 8: P(X^Q X^q) = 1/2; nhưng 13 là nam bình thường nên chắc chắn X^Q Y (nhận X thường từ mẹ).
- 16 bị Q sinh từ 10 (bình thường) và 11 → 11 là X^Q X^q → 14: P(X^Q X^q) = 1/2.
- P(con của 13–14 bị Q) = 1/2 × 1/4 = 1/8 (chỉ con trai bị khi mẹ mang gen).

Xác suất con đầu lòng bị cả hai bệnh = 1/10 × 1/8 = 1/80. Đáp án D, khớp với đáp án nguồn (Câu 120 – D).

Xác định quy luật: Người số 11 và 12 bị bệnh mà sinh 18 bình thường tức là bố mẹ bệnh, con gái bình thường → gen bệnh là gen trội nằm trên NST thường.
Quy ước gen: A bệnh > a bình thường. → Kiểu gen người bình thường là aa. → Kiểu gen người bệnh là AA hoặc Aa. Xác định kiểu gen của phả hệ như sau:
- Người bình thường đều có kiểu gen aa.
- Người số 1, 3, 11, 12, 22 bệnh nên có mang alen A, sinh con bình thường nên có mang alen a. Những người này đều có kiểu gen Aa.
- Người số 7 và 8 bệnh nên có mang alen A, là con của người số 2 nên nhận alen a từ người số 2. Những người này đều có kiểu gen Aa.
- Người số 19, 20, 21 có 2 trường hợp AA hoặc Aa đều được.
(1) Đúng. Có 23 người trong phả hệ này xác định được chính xác kiểu gen. Có 26 – 3 (người số 19, 20, 21) = 23 người xác định được chính xác kiểu gen.
(2) Đúng. Có ít nhất 16 người trong phả hệ này có kiểu gen đồng hợp tử. Có 26 – 10 (người số 1, 3, 7, 8, 11, 12, 19, 20, 21, 22) = 16 chắc chắn có kiểu gen đồng hợp tử là aa. Còn người số 19, 20, 21 có thể AA nên số đồng hợp tử ít nhất 16, nhiều nhất 19.
(3) Sai. Tất cả những người bị bệnh trong phả hệ này đều có kiểu gen đồng hợp tử. Người bị bệnh như số 1, 3, 7, 8, 11, 12, 22 chắc chắn dị hợp tử Aa.
(4) Đúng. Những người không bị bệnh trong phả hệ này đều không mang alen gây bệnh. Vì người không bị bệnh có kiểu gen aa, không mang alen A gây bệnh.

Chọn C. A quy định không bị bệnh P > a quy định bệnh P; B quy định không bị bệnh M > b quy định bệnh M. Các gen này nằm ở vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X, không hoán vị gen.

2 : X${}^{Ab}$Y; 8 : X${}^{aB}$Y; 4, 6 : X${}^{AB}$Y; 5 : X${}^{Ab}$X${}^{aB}$; 1 : X${}^{A-}$X${}^{aB}$; 3, 7 chưa biết chính xác kiểu gen.
I. Người số 1 có kiểu gen dị hợp về ít nhất một bệnh. → đúng
II. Người số 5 có kiểu gen dị hợp về cả hai cặp gen. → đúng
III. Có thể biết được kiểu gen của 6 người trong số 8 người nói trên. → sai, biết chính xác kiểu gen của 5 người.
IV. Xác suất sinh con thứ 2 là con trai bị bệnh của cặp vợ 5-6 là 50%. → đúng.

Phát biểu sai là người II.3 và IV.3 có thể có kiểu gene giống nhau.

Đáp án A. Cặp vợ chồng (6), (7) đều bị bệnh mà đã bị sảy thai 1 lần → mỗi người mang đồng hợp lặn 1 cặp gen nên người (10) phải có kiểu gen AaBb, cặp vợ chồng (6), (7) có kiểu gen Aabb × aaBb. Cặp vợ chồng (4), (5) cũng có 1 lần sảy thai nên 2 người này phải có kiểu gen AaBb × AaBb → người (9) có kiểu gen: (1AA:2Aa)bb hoặc aa(1BB:2Bb), giả sử người (9) có kiểu gen (1AA:2Aa)bb. Cặp vợ chồng (9), (10): (1AA:2Aa)bb × AaBb ↔ (2A:1a)b × (1A:1a)(1B:1b) → XS sinh con bình thường là 5/6 × 1/2 = 5/12 → I đúng.
II. Có thể xác định được kiểu gen của người (10), cặp vợ chồng (4), (5), (2) AaBb. Người số (2) xác định được kiểu gen là vì vợ chồng người này có 1 lần sảy thai → II đúng.
III. Sai, nếu người này có kiểu gen đồng hợp (AAbb hoặc aaBB) thì sẽ không có lần sảy thai nào.
IV. Sai, họ vẫn có thể sinh con bình thường.

Đáp án B

+ P bình thường sinh con bệnh, bố bình thường sinh con gái mắc bệnh → Gen qui định tính trạng là gen lặn nằm trên NST thường → Ý I đúng

+ Qui ước: A: bình thường, a: bệnh

+ 5, 6, 12, 14, 16 có kiểu gen aa

+ 3, 4, 1, 2, 8, 9 có kiểu gen Aa

+ Có ít nhất 11 người trong phả hệ biết chắc chắn kiểu gen → Ý II đúng

+ Số người có kiểu gen đồng hợp:

5, 6, 12, 14, 16 có kiểu gen aa

7, 10, 11, 13, 15 có kiểu gen AA hoặc Aa

→ Có tối đa 10 người trong phả hệ trên có kiểu gen đồng hợp

+ 15 có kiểu gen 1/3 AA: 2/3 Aa

+ 16 có kiểu gen aa

con mắc bệnh → 15 có kiểu gen 2/3 Aa → phép lai: Aa × aa → 1/2 Aa: 1/2 aa

Xác suất sinh trai hoặc gái trong mỗi lần sinh = 1/2

→ Xác suất để cặp vợ chồng (15) và (16) sinh ra một trai, một gái, trong đó một đứa mắc bệnh, 1 đứa không mắc bệnh là: $2/3\times 1/2\times 1/2\times 1/2\times 1/2\times 2\times 2=1/6$ → Ý IV sai