Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Di truyền liên kết X (Sinh học Lớp 12)

Phép lai $X^A{X}^a\times X^{A}Y$. Cho 2 ruồi cái mắt đỏ : 1 ruồi đực mắt đỏ : 1 ruồi đực mắt trắng. Chọn A

Gene quy định tính trạng màu mắt nằm trên NST giới tính X (không có allele tương ứng trên Y), nên sự di truyền tính trạng này tuân theo quy luật di truyền liên kết với giới tính. (Nguồn: đáp án in đậm trong tài liệu gốc, trang 8.)

Hướng dẫn:
Cả hai gen đều biểu hiện ở hai giới => gen nằm trên X
Hai gen phân li độc lập => 1 gen nằm trên vùng không tương đồng của NST X, 1 gen nằm trên NST thường => II. Đúng.
Có 6 KH = 2.3 => 1 gen có 2 KH (2 alen A, a) và 1 gen có 3 KH (3 alen B₁, B₂, B₃)
Gen nằm trên NST thường có 2 alen => Số KG = $\frac{2.3}{2}$ = 3 KG.
Kiểu gen ở giới đực gấp 2 lần KG ở giới cái => Đực XX, cái XY
Gen nằm trên NST X có 3 alen => số KG ở đực XX = $\frac{3(3+1)}{2}$ = 6, số KG ở cái (XY) = 3.
Vậy, giới đực có 3.6 = 18 KG, giới cái có 3.3 = 9 KG.
=> Số KG về hai gen trên trong quần thể là 18 + 9 = 27 => I. Đúng.
Số phép lai về hai gen trên = Số KG đực × Số KG cái = 18×9 = 162 => III. sai.
Trong quần thể, số loại giao tử đực = (A, a)(X^{B1}, X^{B2}, X^{B3}) = 6.
Số loại giao tử cái = (A, a)(X^{B1}, X^{B2}, X^{B3}, Y) = 8 => IV. sai.

(AI giải đề cho tôi)
Phép lai $X^A{X}^a\times X^{A}Y$ cho đời con: $1X^A{X}^A:1X^A{X}^a:1X^{A}Y:1X^{a}Y$. Kiểu hình lặn do alen lặn $a$ trên nhiễm sắc thể giới tính X quy định, chỉ biểu hiện khi không có alen trội $A$. Con cái nhận được X từ mẹ và X từ bố (bố luôn cho $X^A$), nên con cái chỉ có kiểu hình $X^A{X}^A$ hoặc $X^A{X}^a$ (trội). Chỉ con đực nhận $X^a$ từ mẹ và Y từ bố mới có kiểu gen $X^{a}Y$ biểu hiện kiểu hình lặn. Vậy kiểu hình lặn chỉ xuất hiện ở giới đực.

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng phép lai với trội hoàn toàn, 1 gen quy định 1 tính trạng:
- A: ♂ Aa × ♀ Aa → cả đực và cái đều có 2 kiểu hình (trội : lặn = 3:1), không thỏa.
- B: ♀ X^A X^a × ♂ X^A Y → con đực nhận X từ mẹ: X^A Y (trội), X^a Y (lặn) → 2 kiểu hình; con cái nhận X^A từ cha: X^A X^A, X^A X^a → đều biểu hiện trội → 1 kiểu hình. Số kiểu hình ở đực (2) > ở cái (1), thỏa.
- C: ♀ X^A X^a × ♂ X^a Y → con đực: X^A Y, X^a Y → 2 kiểu hình; con cái: X^A X^a (trội), X^a X^a (lặn) → 2 kiểu hình, bằng nhau, không thỏa.
- D: ♂ Aa × ♀ aa → cả đực và cái đều 2 kiểu hình, không thỏa.
Vậy đáp án là B, trùng với đáp án nguồn (Câu 95: B).

Con cái XX có số kiểu hình trội tương tự như gen trên NST thường là 2 ($X^A{X}^A$, $X^A{X}^a$).

Chọn A. Kết quả này phù hợp với gene nằm trên NST giới tính $Z$, trong đó cái là giới dị giao $ZW$, đực là giới đồng giao $ZZ$. Mắt đỏ là trội so với mắt đen. Quy ước: $A$ quy định mắt đỏ, $a$ quy định mắt đen. Phép lai thuần: cái mắt đen $Z^{a}W$ × đực mắt đỏ thuần chủng $Z^A{Z}^A$. Đời $F_1$: đực $Z^A{Z}^a$ mắt đỏ, cái $Z^{A}W$ mắt đỏ. Nếu cho $F_1$ phép lai thuần ngẫu phối: $Z^A{Z}^a\times Z^{A}W$, đời con có: $Z^A{Z}^A$ đực mắt đỏ; $Z^A{Z}^a$ đực mắt đỏ; $Z^{A}W$ cái mắt đỏ; $Z^{a}W$ cái mắt đen. Vậy đực mắt đỏ chiếm 50\%, không phải 25\%. Do đó nhận định A sai.

Đây là bài di truyền liên kết giới tính có hoán vị gene. Con đực thân đen, mắt trắng thuần chủng lai với con cái thân xám, mắt đỏ thuần chủng, F${}_1$ đồng loạt thân xám, mắt đỏ. Suy ra: thân xám trội so với thân đen; mắt đỏ trội so với mắt trắng. Quy ước: A: thân xám, a: thân đen; B: mắt đỏ, b: mắt trắng. Ở loài thú, con cái là XX, con đực là XY. Vì đời F${}_2$ có toàn bộ con cái đều thân xám, mắt đỏ, còn con đực phân li kiểu hình, nên các gene nằm trên NST giới tính X. P: con cái thuần chủng thân xám, mắt đỏ $X^{AB}{X}^{AB}$ × con đực thuần chủng thân đen, mắt trắng $X^{ab}Y$. F${}_1$: con cái $X^{AB}{X}^{ab}$ thân xám, mắt đỏ; con đực $X^{AB}Y$ thân xám, mắt đỏ. Cho F₁ giao phối: $X^{AB}{X}^{ab}\times X^{AB}Y$. Con cái F₂ luôn nhận $X^{AB}$ từ bố, nên tất cả con cái đều thân xám, mắt đỏ (50\% con cái). Con đực F₂ nhận Y từ bố và nhận X từ mẹ, nên kiểu hình con đực phản ánh trực tiếp các loại giao tử X do con cái F₁ tạo ra: 20\% thân xám, mắt đỏ → giao tử $X^{AB}$; 20\% thân đen, mắt trắng → giao tử $X^{ab}$; 5\% thân xám, mắt trắng → giao tử $X^{Ab}$; 5\% thân đen, mắt đỏ → giao tử $X^{aB}$. Tổng con đực chiếm 50\%, nên nếu tính riêng trong nhóm con đực: $X^{AB}=20/50=40\%$; $X^{ab}=20/50=40\%$; $X^{Ab}=5/50=10\%$; $X^{aB}=5/50=10\%$. Hai giao tử có tỉ lệ lớn là giao tử liên kết $X^{AB}$ và $X^{ab}$. Hai giao tử có tỉ lệ nhỏ là giao tử hoán vị $X^{Ab}$ và $X^{aB}$. Tần số hoán vị gene: $f=10\%+10\%=20\%$. Vậy con cái F${}_1$ có kiểu gene $\frac{X^{AB}}{X^{ab}}$, tần số hoán vị gene $f=20\%$. Đối chiếu các nhận định, phù hợp với nhận định (3). Đáp án: 3

Chọn đáp án C
Giải thích:
Quy ước: A – mắt đỏ; a – mắt trắng
B – đuôi ngắn; b – đuôi dài.
- Ở F₁, kiểu hình mắt đỏ, đuôi ngắn biểu hiện chủ yếu ở giới XX. → Cả 2 tính trạng này di truyền liên kết với giới tính, gen nằm trên X.
- Ở F₁, kiểu hình mắt trắng, đuôi dài (X^{ab}Y) chiếm tỉ lệ = 1/40. → Giao tử X^{ab} = 1/40 : 1/2 = 1/20 = 0,05.
→ Giao tử X^{ab} là giao tử hoán vị. → Kiểu gen của P là X^{AB}Y × X^{Ab}X^{aB}.
- Lấy ngẫu nhiên một con cái F₁, xác suất thu được cá thể thuần chủng là = tỉ lệ kiểu gen X^{AB}X^{AB}/0,5 = $\frac{\frac{1}{40}}{0,5}=\frac{1}{20}$ = 0,05.

Chọn đáp án D
Giải thích:
A. $X^A{X}^A\times X^{A}Y\to$ đực và cái đều cho KH trội
B. $X^A{X}^a\times X^{a}Y\to$ đực và cái đều cho 1 trội: 1 lặn
C. $X^a{X}^a\times X^{a}Y\to$ đực và cái đều cho KH lặn
D. $X^a{X}^a\times X^{A}Y\to$ đực cho KH lặn, cái cho KH trội

- Gen I và gen II cùng nằm trên NST thường số 1, quần thể tạo tối đa 6 loại giao tử về các gen này → số alen trên NST thường số 1 là 6 → Số kiểu gen tối đa tạo được ở NST số 1 là: $$6.\frac{6+1}{2}=21$$ kiểu gen.
- Gọi x là số alen của gen III, y là số alen của gen IV.
- Ta có: Số alen trên NST X là: x.y, số alen trên NST Y là: y.
- Vì quần thể này tạo tối đa 9 loại tinh trùng về các gen trên NST giới tính nên ta có: xy + y =9 → y.(x +1) =9 → y =3, x +1 =3 → x =2, y =3.
Vậy số alen trên X là: 2.3 =6, số alen trên Y là 3
• Số loại kiểu gen trên XX là: $$6.\frac{6+1}{2}=21$$ kiểu gen.
• Số loại kiểu gen trên XY là: 6.3 =18 kiểu gen.
• Số loại kiểu gen trên NST giới tính là: 21+18 =39 kiểu gen.
Số loại kiểu gen tối đa có thể có của quần thể về các loại gen trên là: 21 x 39 =819 kiểu gen.

Ta có:

- F₂ : mặt đỏ : mặt trắng = 3 : 5. Suy ra: F₁ x F₁ : AaBb x aaBb (1)

- F₂ : Thân xám : thân đen = 3 : 1. Suy ra: F₁ x F₁ : Dd x Dd (2)

Từ (1) và (2) suy ra: F₁ x F₁ : (AaBb, Dd) x (aaBb, Dd)

- Xét tính trạng màu sắc mắt:

P_{t/c} : mặt đỏ x mặt trắng → F₁ : 50% cái mặt trắng : 50% đực mặt đỏ

- Tính trạng màu mắt phân bố không đồng đều ở hai giới

- Một trong hai cặp gen quy định tính trạng màu sắc mắt liên kết với NST giới tính

Nhận xét:

Ở F₁ : 50%♀ aa x 50%♂ AaBb = F₁ : 100% Bb ⇒ cặp gen này nằm trên NST thường (3)

+ F₁ : 50%♀ aa x 50% ♂ Aa ⇒ cặp gen này liên kết với NST giới tính và

P_{t/c} : X^A Y x X^a X^a → F₁ : X^a Y (♀) : X^A X^a (♂) (4)

Giới đực có cặp NST là XX X^a X^a

- Xét tính trạng màu sắc thân

Ở F₁ và F₂ tính trạng màu sắc thân phân bố không đều ở hai giới

⇒ Gen quy định tính trạng màu sắc thân liên kết với NST thường (5)

Từ (3), (4), (5) suy ra: F₁ x F₁ : ♀ (X^A X^a Bb, Dd) x ♂ (X^a Y Bb, Dd)

Như vậy ta có thể xét hai trường hợp xảy ra về mối quan hệ giữa hai cặp gen Bb và Dd

- Xét trường hợp 1: nếu 3 cặp gen phân li độc lập

F₁ x F₁ : ♀ X^A X^a BbDd x ♂ X^a Y BbDd

+ F₁ x F₁ : X^A X^a Bb x X^a Y Bb suy ra F₂ : 3/8A - B- : 1/8A - bb : 3/8aaB- : 1/8aabb

Suy ra: KH F₂ : 3/8 mặt đỏ : 5/8 mặt trắng

+ F₁ x F₁ : Dd x Dd ⇒ F₂ : 3/4D- : 1/4dd

Suy ra: KH F₂ : (3/8 mặt đỏ : 5/8 mặt trắng) : (3/8 thân xám : 1/4 thân đen) = tỉ lệ kiểu hình giả thiết

Chọn trường hợp 1:

Kiểu gen của các cá thể được mặt trắng, thân xám thu được ở thế hệ F₂

Kiểu gen thu gọn của những cá thể mặt trắng, thân xám là: aaB - D, A - bbD-, aabbD-

+ aaB - D :⇒ ♂ mặt trắng, thân xám có kiểu gen:

X^a X^a BBDD, X^a X^a BBDd, X^a X^a BbDd, X^a X^a BbDD

+ A - bbD- :⇒ ♂ mặt trắng, thân xám có kiểu gen: X^a X^a bbDD, X^a X^a bbDd

+ aabbD- :⇒ ♂ mặt trắng, thân xám có kiểu gen: X^a X^a bbDD, X^a X^a bbDd

- Xét trường hợp 2: Bb và Dd cùng nằm trên 1 cặp NST

- Vì giả thiết cho nếu xảy ra hoán vị thì tần số phải khác 50% nên F₁ x F₁ không thể là $$\left(\frac{BD}{bd}50\%\text{ hoặc }\frac{BD}{bD}50\%\right)\times \left(\frac{BD}{bd}50\%\text{ hoặc }\frac{Bd}{bD}50\%\right)\to \text{ kiểu hıˋnh }{F}_2\text{ thỏa ma˜n giả thieˆˊt}$$

- Cặp NST chứa hai cặp gen Bb và Dd của ♂ và ♀ F₁ phải giống nhau nên F₁ x F₁ không thể là: $$\frac{BD}{bd}25\%\times \frac{Bd}{bD}\to \text{ kiểu hıˋnh }{F}_2\text{ thỏa ma˜n giả thieˆˊt}$$

Nên ta loại trường hợp 2

Vì vai trò của 2 alen A và B như nhau nên ta có 16 kiểu gen ♂ mặt trắng, thân xám và tồn tại 2 kiểu gen quy định cá thể cái F₁ đem giao phối

Vậy chỉ có 3 kết luận đúng là (III), (IV), (V).

Câu 25: Đáp án B

Câu 28: Đáp án C

Đời $F_1$ có tỉ lệ 1:1; đời $F_2$ có tỉ lệ 1:1 thì gen quy định tính trạng nằm trên NST X.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên (I) sai.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên ta có sơ đồ lai: $X^a{X}^a\times X^{A}Y$ thu được $F_1$ có $1X^A{X}^a$; $1X^{a}Y$ có tỉ lệ kiểu hình 1 lông đỏ : 1 lông trắng.
Tiếp tục cho $F_1$ lai với nhau: $1X^A{X}^a\times 1X^{a}Y$
Thu được $F_2$ có $1X^A{X}^a$, $1X^a{X}^a$, $1X^{A}Y$, $1X^{a}Y$ = 2 lông đỏ : 2 lông trắng = 1:1
Nếu tiếp tục cho $F_2$ giao phối với nhau thì $F_3$ có tỉ lệ 7 đỏ : 9 trắng → (II) sai.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên sẽ có 5 kiểu gen, trong đó giới đực có 2 kiểu gen, giới cái có 3 kiểu gen → (III) đúng.
- Có 2 kiểu gen quy định lông trắng, đó là $X^a{X}^a$ và $X^{a}Y$ → (IV) sai

Quy ước gen
A : bình thường >> a: mù màu
- Chồng bị bệnh mù màu nên kiểu gen của người chồng là X^{a}Y
- Người phụ nữ bình thường về bệnh có kiểu gen là X^{A}X^{-}
- Cặp vợ chồng này sinh được 1 người con trai bị bệnh có kiểu gen là X^{a}Y (người con trai này luôn nhận giao tử Y từ bố và giao tử X từ mẹ) → người con trai nhận X^{a} từ mẹ → B đúng

Quy ước: A: bình thường >> a: máu khó đông
Bố mẹ bình thường sinh được người con trai mắc bệnh máu khó đông (X^aY) → mẹ có kiểu gen dị hợp X^A X^a.

P : X^A X^a × X^A Y
Ta có sơ đồ lai của bố mẹ vợ: G : 1X^A ; 1X^a 1X^A ; 1Y
F_1 : 1X^A X^A : 1X^A X^a : 1X^A Y : 1X^a Y

Dựa vào sơ đồ lai, ta nhận thấy kiểu gen của người vợ (có kiểu hình bình thường) có thể là X^A X^A hoặc X^A X^a với xác suất: 1/2 X^A X^A : 1/2 X^A X^a (cho giao tử với tỉ lệ: 3/4 X^A : 1/4 X^a)

Người chồng bình thường có kiểu gen là X^A Y (cho giao tử với tỉ lệ 1/2 X^A : 1/2 Y)

Khả năng cặp vợ chồng này sinh được con trai không mắc bệnh (X^A Y) là:
3/4 (X^A) . 1/2 (Y) = 3/8 = 37,5%

Đáp án D

Đáp án C

P: XAXa × XaY
F1: 1/4 XAXa : 1/4 XaXa : 1/4 XAY : 1/4 XaY
– Tần số alen Xa ở giới cái = 3/4; Tần số alen Xa ở giới đực = 1/2;
→ (1/4XA : 3/4Xa)(1/4XA : 1/4Xa : 1/2Y)
Xét các phát biểu của đề bài:
(1) đúng. Trong tổng số ruồi F2, ruồi cái mắt đỏ chiếm tỉ lệ: 1/4XA.1/4XA + 1/4XA.1/4Xa + 1/4XA.3/4Xa = 31,25%
(2) sai. Tỉ lệ ruồi đực mắt đỏ = 1/4XA . 1/2Y = 1/8; Tỉ lệ ruồi đực mắt trắng = 3/4Xa . 1/2Y = 3/8
(3) đúng. Số ruồi cái mắt trắng bằng 3/4Xa . 1/4Xa = 3/16, ruồi đực mắt trắng = 3/8 → Số ruồi cái mắt trắng bằng 50% số ruồi đực mắt trắng.
(4) đúng. Số ruồi cái mắt đỏ thuần chủng là: 1/4XA . 1/4XA = 1/16
Số ruồi cái mắt đỏ không thuần chủng là: 1/4XA.1/4Xa + 1/4XA.3/4Xa = 4/16
→ Ruồi cái mắt đỏ thuần chủng bằng 25% ruồi cái mắt đỏ không thuần chủng.
Vậy có 3 kết luận đúng

(AI giải đề cho tôi)
P: ♀ X^w X^w (mắt trắng) × ♂ X^W Y (mắt đỏ) → F₁: 1/2 X^W X^w (cái mắt đỏ) : 1/2 X^w Y (đực mắt trắng), phù hợp bảng cho trước.
a) F₁ giao phối: F₂ gồm cái X^W X^w (mắt đỏ) : cái X^w X^w (mắt trắng) : đực X^W Y (mắt đỏ) : đực X^w Y (mắt trắng) = 1:1:1:1. Ở F₂: trứng mang X^W với tần số 1/4, X^w với tần số 3/4; tinh trùng X^W : X^w : Y = 1/4 : 1/4 : 1/2. Con đực mắt trắng ở F₃ = X^w Y = 3/4 × 1/2 = 3/8 = 6/16 → nhận định đúng.
b) F₁ cái mắt đỏ nhận X^W từ mẹ (X^w X^w) và X^w từ bố (X^W Y), nên kiểu gen là X^W X^w, không phải X^W X^W → sai.
c) Đề bài đã cho gene nằm trên nhiễm sắc thể X (kết quả F₁, F₂ phân biệt giới tính cũng chứng tỏ gene liên kết X, không phải NST thường) → sai.
d) Ở F₃: mắt trắng = cái X^w X^w (3/4 × 1/4 × 1/2 = 3/32) + đực X^w Y (3/4 × 1/2 = 12/32) = 15/32; mắt đỏ = 17/32. Tỷ lệ mắt trắng : mắt đỏ = 15/17 ≠ 7/9 → sai.
a) (AI giải đề cho tôi)
Con đực mắt trắng ở F₃ có kiểu gen X^w Y = (tần số trứng X^w = 3/4) × (tần số tinh trùng Y = 1/2) = 3/8 = 6/16.
b) (AI giải đề cho tôi)
F₁ cái mắt đỏ nhận X^W từ mẹ X^w X^w và X^w từ bố X^W Y nên kiểu gen là X^W X^w, không phải X^W X^W.
c) (AI giải đề cho tôi)
Gene quy định màu mắt nằm trên nhiễm sắc thể X (đề cho và kết quả lai phân biệt theo giới tính xác nhận), không phải NST thường.
d) (AI giải đề cho tôi)
Ở F₃, mắt trắng = 3/32 + 12/32 = 15/32, mắt đỏ = 17/32, tỷ lệ mắt trắng : mắt đỏ = 15/17 ≠ 7/9.