Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Di truyền liên kết X (Sinh học Lớp 12)

(AI giải đề cho tôi)
Mẹ mang gen: X^A X^a, bố mù màu: X^a Y. Con trai nhận X từ mẹ: 50% X^a Y bị bệnh. Xác suất sinh con trai bị bệnh = 1/2 (sinh con trai) × 1/2 (mẹ truyền X^a) = 1/4 = 25%. Khớp đáp án nguồn (25).

(AI giải đề cho tôi)
Bệnh máu khó đông do gen lặn trên X (X^h). Chồng bình thường nhưng bố chồng bị bệnh → chồng nhận X^H từ mẹ, kiểu gen X^H Y (không liên quan đến bố). Vợ bình thường, bà ngoại bị bệnh (X^h X^h) → mẹ của vợ chắc chắn X^H X^h → vợ có xác suất 1/2 mang kiểu gen X^H X^h. Xác suất con bị bệnh = 1/2 (vợ dị hợp) × 1/2 (con trai) × 1/2 (nhận X^h) = 1/8. Vậy xác suất con đầu lòng không bị bệnh = 1 − 1/8 = 7/8 = 87,5%. Chọn D, khớp với đáp án nguồn.

$X^a{X}^a\times X^{A}Y\to X^A{X}^a:X^{a}Y\to$ 2 loại kiểu gen, 2 loại kiểu hình. Chọn B.

A: nhìn bình thường - a mù màu; B: Máu bình thường - b máu khó đông. Xác định kiểu gen:

→ 6 người xác định được chính xác kiểu gen nói trên → (1) sai. (2) Đúng. Người con gái thứ 2 có kiểu gen là Bb → lấy chồng bị hai bệnh $X^{ab}Y$ thì xác suất sinh con bị máu khó đông là 50%. (3) Đúng, người con trai thứ 5 có kiểu gen $X^{Ab}Y$ và nhận $X^{Ab}$ từ mẹ (giao tử hoán vị). (4) Sai, chỉ có người con trai số 5 là nhận giao tử hoán vị còn những người III.1; III.3 chắc chắn nhận giao tử liên kết, 2 và 3 có thể nhận giao tử hoán vị hoặc liên kết. Chỉ có 2 và 3 đúng. Chọn C.

Ở thú XX là con cái, XY là con đực.

Con cái cho 4 loại giao tử với tỷ lệ 0,42Ab:0,42aB:0,08AB:0,08ab (bằng với tỷ lệ kiểu hình ở giới đực) → tần số HVG ở giới cái là 16%.

P: $X_b^A{X}_B^a\times X_B^{A}Y$

I sai, đời con có tối đa 8 kiểu gen.

II đúng

III sai, XS thu được kiểu gen thuần chủng là $X_B^A{X}_B^A=0,08$ (vì tính trong số con cái nên không cần nhân 1/2 giới tính)

IV sai, $X_b^a{X}_b^a\times X_B^{A}Y\to$ 100% đực mắt trắng, đuôi ngắn.

Chọn C.

Ý (4) sai, tất cả các gen đều có khả năng bị đột biến.
Ý (6) sai, gen nằm trên NST giới tính ở giới XX hoặc gen nằm trên NST giới tính ở vùng tương đồng của giới XY đều tồn tại thành từng cặp gen alen.
Ý (7) sai, trên NST thường không mang gen quy định giới tính.
Ý (10) sai, các gen nằm trong nhân tế bào đều phân chia đồng đều trong phân bào.

Phương pháp giải:
Bước 1: Xác định quy luật di truyền chi phối.
Bước 2: Xác định kiểu gen của F₁, F₂
Bước 3: Viết sơ đồ lai giữa xám F₂ × xám F₂ và tính yêu cầu đề bài.
Giải chi tiết:
P: Trống lông đen × mái lông trắng → F₁: 100\% lông đen
F₁ × F₁ → F₂:
Trống : 6 đen : 2 xám
Mái : 3 đen : 3 đỏ : 1 xám : 1 trắng
Tỉ lệ kiểu hình ở F₂ khác nhau giữa 2 giới × Gen nằm trên NST giới tính
F₂ có 16 tổ hợp lai → F₁ phải cho 4 tổ hợp giao tử
Vậy, từ 2 điều trên, F₁: AaX^B X^b × AaX^B Y → (1AA:2Aa:1aa)(1X^B X^B :1X^B X^b :1X^B Y:1X^b Y)
Ở gà XX là con trống, XY là con mái.
F₂: Trống 3A-X^B X^B : 3A-X^B X^b : 1aaX^B X^B : 1aaX^B X^b
Mái: 3A-X^B Y : 3A-X^b Y : 1aaX^B Y : 1aaX^b Y
Mái: 3 đen : 3 đỏ : 1 xám : 1 trắng
→ A-B- = đen; A-bb = đỏ; aaB- = xám; aabb = trắng
Trống: 6 đen : 2 xám
A-B- = đen
aaB- = xám
Xám F₂ × xám F₂ : (1aaX^B X^B : 1aaX^B X^b) × aaX^B Y ↔ a(3X^B:1X^b) × a(1X^B:1Y)
Đời con:
+ trống : 3aaX^B X^B : 1 aaX^B X^b → 100\% xám
+ mái : 3aaX^B Y : 1 aaX^b Y → 3 xám:1 trắng
Tỉ lệ chung: 7 xám : 1 trắng
→ B,C,D sai.
→ gà mái lông trắng chiếm tỉ lệ 1/8 = 12,5\%.

(AI giải đề cho tôi)
Thí nghiệm Moocgan về màu mắt ruồi giấm cho thấy kết quả phép lai thuận và nghịch khác nhau, F1 phép lai nghịch chỉ con đực mắt trắng (nhận giao tử Y từ bố mắt trắng), và F2 xuất hiện sự phân tính theo giới tính. Điều này đặc trưng cho gen nằm trên vùng không tương đồng của NST X (di truyền liên kết X, alen lặn mắt trắng): P: ♀ X^A X^A (đỏ) × ♂ X^a Y (trắng) → F1 ♀ X^A X^a (đỏ), ♂ X^A Y (đỏ); F2: 100% ♀ đỏ, 50% ♂ đỏ : 50% ♂ trắng. Phép lai nghịch: ♀ X^a X^a (trắng) × ♂ X^A Y (đỏ) → F1: 100% ♀ X^A X^a (đỏ), 100% ♂ X^a Y (trắng); F2 phân ly theo giới tính đúng như bảng. Nếu gen trên NST thường thì kết quả lai thuận và nghịch phải giống nhau; gen trên vùng không tương đồng của Y thì chỉ truyền từ bố sang con trai; gen trong tế bào chất thì chỉ di truyền qua mẹ. Vậy kết luận đúng là gen nằm trên vùng không tương đồng của NST X, khớp với đáp án nguồn B.

Nếu tính trạng do gen trội nằm trên NST giới tính X quy định:

Các kiểu gen của nam giới: $X^{A}Y$ và $X^{a}Y$, nam bị bệnh $X^{A}Y$ chiếm 50\%

Các kiểu gen của nữ giới: $X^A{X}^A:X^A{X}^a:X^a{X}^a$, nữ bị bệnh $X^A{X}^A$ và $X^A{X}^a$ chiếm 66,67\% cao hơn nam giới

Phép lai $X^a{X}^a\times X^{A}Y\to X^A{X}^a:X^{a}Y$ KH: 1 ruồi mắt đỏ : 1 ruồi mắt trắng

→ F₂: (1/4AA + 2/4Aa + 1/4 aa) (1/4X^B X^B + 1/4X^B Y + 1/4X^B X^b + 1/4X^b Y)
→ F₂: đực đỏ gồm (1/3AAX^B Y + 2/3AaX^B Y) x cái đỏ gồm (1/6AAX^B X^B + 2/6AaX^B X^B + 1/6AAX^B X^b + 2/6AaX^B X^b)
→ GF₂: ♂ (2/6AX^B + 2/6AY + 1/6aX^B + 1/6aY) x ♀ (1/2 AX^B + 1/4 aX^B + 1/6AX^b + 1/12aX^b)
→ Ở F₃, con đực mắt vàng có tỉ lệ là: (A-bb + aaB-) = 2/6.1/6AAX^b Y + 2/6.1/12AaX^b Y + 1/6aY. 1/4 aX^B + 1/6aY. 1/6AX^b + 1/6aY. 1/12aX^b = 1/6 → III đúng
→ F₃: đỏ (A-B-) = 2/6 + 1/4 + 1/9 + 1/12 = 7/9 → IV đúng
→ Vậy có 3 phát biểu đúng
* Lưu ý : Nếu một cặp tính trạng biểu hiện không đều ở hai giới do 2 cặp gen qui định cho 16 tổ hợp gen → Tính trạng bị chi phối bởi qui luật tương tác bổ sung, trong đó một cặp gen nằm trên NST giới tính X, một cặp gen nằm trên NST thường.

Cho biết mỗi gen quy định 1 tính trạng trội lặn hoàn toàn, ở phép lai đơn tính tỉ lệ phân ly kiểu hình 1 : 1 cả ở F₁ và F₂ diễn ra ở những phương thức di truyền liên kết với giới tính và ảnh hưởng của giới tính.

(AI giải đề cho tôi)
Cần phép lai mà kiểu hình trứng phân biệt rõ giới tính con. Xét từng phương án: A) Z^aZ^a × Z^aW → con 100% trứng màu sáng (Z^aZ^a đực, Z^aW cái), không phân biệt được. B) Z^AZ^a × Z^AW → con 100% trứng xám đen, không phân biệt được. C) Z^AZ^A × Z^aW → con 100% trứng xám đen (Z^AZ^a đực, Z^AW cái), không phân biệt được. D) Z^aZ^a × Z^AW → con đực Z^AZ^a (trứng xám đen), con cái Z^aW (trứng màu sáng); màu trứng cho biết ngay giới tính tằm con. Vậy đáp án D, khớp với đáp án nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
Gene quy định màu mắt nằm trên vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể X (theo Morgan): allele A (mắt đỏ) trội hoàn toàn over a (mắt trắng). Kiểm tra từng phép lai: Phép lai 1 (mẹ đỏ × bố trắng, 100% con mắt đỏ): mẹ phải là $X^A{X}^A$ (đồng hợp tử trội), bố $X^{a}Y$ → con $X^A{X}^a$ (cái đỏ), $X^{A}Y$ (đực đỏ), đúng 0% mắt trắng. Phép lai 2 (mẹ trắng $X^a{X}^a$ × bố đỏ $X^{A}Y$): con cái $X^A{X}^a$ đỏ, con đực $X^{a}Y$ trắng → 100% đực trắng, 0% cái trắng, đúng bảng. Phép lai 3 (mẹ đỏ × bố đỏ, 50% đực trắng): mẹ dị hợp $X^A{X}^a$, bố $X^{A}Y$ → 50% con đực $X^{a}Y$ trắng. Phép lai 4 (trắng × trắng): $X^a{X}^a\times X^{a}Y$ → 100% trắng. a) SAI: phép lai 1 mẹ phải đồng hợp tử $X^A{X}^A$ (nếu dị hợp sẽ xuất hiện con đực mắt trắng). b) ĐÚNG: gene nằm trong ti thể chỉ di truyền theo mẹ (con mang kiểu hình của mẹ); phép lai 2 cho kết quả phụ thuộc bố (mẹ trắng × bố đỏ → con cái đỏ), phép lai 3 mẹ đỏ × bố đỏ vẫn xuất hiện mắt trắng, phủ nhận di truyền qua ti thể. c) SAI: nếu mẹ mắt đỏ dị hợp $X^A{X}^a$ × bố trắng $X^{a}Y$ thì đời con xuất hiện mắt trắng (con đực $X^{a}Y$ và con cái $X^a{X}^a$), tức phép lai 1 chỉ là một trường hợp cụ thể với mẹ đồng hợp. d) SAI: phép lai thuận nghịch là hoán đổi kiểu hình giữa bố và mẹ; phép lai 3 (đỏ × đỏ) và phép lai 4 (trắng × trắng) có kiểu hình bố mẹ giống nhau nên không phải cặp thuận nghịch (cặp thuận nghịch là phép lai 1 và 2). Kết quả khớp đáp án nguồn: a S, b Đ, c S, d S.
a) (AI giải đề cho tôi)
Phép lai 1 cho 0% mắt trắng nên mẹ phải là $X^A{X}^A$ đồng hợp tử trội, không phải dị hợp tử.
b) (AI giải đề cho tôi)
Gene trong ti thể di truyền theo mẹ; phép lai 2 (mẹ trắng × bố đỏ) cho con cái đỏ, con đực trắng và phép lai 3 (đỏ × đỏ) xuất hiện mắt trắng, phủ nhận di truyền theo dòng mẹ.
c) (AI giải đề cho tôi)
Nếu mẹ đỏ dị hợp $X^A{X}^a$ × bố trắng $X^{a}Y$ thì đời con có mắt trắng (đực $X^{a}Y$, cái $X^a{X}^a$).
d) (AI giải đề cho tôi)
Phép lai 3 (đỏ × đỏ) và 4 (trắng × trắng) không hoán đổi kiểu hình bố mẹ nên không phải cặp thuận nghịch; cặp thuận nghịch là phép lai 1 và 2.

Đáp án D.
Gọi số alen của gen 1 là a, Số alen của gen 2 là b, Số alen của gen 3 là c, Số alen của gen 4 là d.
Ta có: Quần thể có tối đa 8 loại giao tử về gen 1 và 2 => a.b = 8.
Số loại tính trùng X = c.d. Số loại tính tùng Y = 1.
Theo bài ra, tổng số loại tính trùng là 5 => c.d + 1 = 5 => c.d = 4.
Số loại kiểu gen trong quần thể = (NST thường)(XX + XY)
$$=\left(\frac{a.c(a.b+1)}{2}\right)\left(\frac{c.d(c.d+1)}{2}+c.d\right)=\left(\frac{8.9}{2}\right)\left(\frac{4.5}{2}+4\right)=504.$$

Đáp án B. Vì là gen nằm trên vùng không tương đồng của NST giới tính X nên trên Y sẽ không có alen của gen này.

Câu 89. D. $X^A{X}^a\times X^{a}Y$. Mẹ $X^A{X}^a$ cho 2 loại trứng $X^A$, $X^a$ (mỗi loại 50%); bố $X^{a}Y$ cho 2 loại tinh trùng $X^a$, $Y$ (mỗi loại 50%). Kiểu gen $X^{A}Y$ xuất hiện với tỉ lệ $0,5\times 0,5=25\%$.

(AI giải đề cho tôi)
Ở gà (chim), con đực là giới đồng hợp XX, con cái là XY. Alen A (lông vằn) trội hoàn toàn so với alen a (lông không vằn). Gà trống lông không vằn phải mang hai alen lặn trên cả hai NST X, nên kiểu gen là $X^a{X}^a$. Các đáp án khác: $X^A{X}^a$ là gà trống lông vằn; $X^{a}Y$ và $X^{A}Y$ là kiểu gen của gà mái. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (Câu 89: B).

(AI giải đề cho tôi)
Bệnh máu khó đông do alen lặn a nằm trên vùng không tương đồng của NST X. Người nữ (XX) bị bệnh phải có cả hai alen lặn, tức kiểu gen $X^a{X}^a$. Các kiểu gen khác: $X^A{X}^a$ và $X^A{X}^A$ là nữ khỏe (A trội hoàn toàn), $X^{a}Y$ là nam bị bệnh. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (Câu 89: C).

Từ giả thiết ta xác định được kiểu gen
+ PL1: $X^{A^1}Y$ x $X^{A^1}{X}^{A^3}$
+ PL2: $X^{A^2}Y$ x $X^{A^1}{X}^{A^3}$
+ PL3: $X^{A^2}Y$ x $X^{A^2}{X}^{A^3}$
Quy ước : $A_1$ : cánh xám > $A_2$: cánh đỏ > $A_3$ cánh trắng.
I. đúng. Tỉ lệ kiểu hình ở 2 giới F1 không đều nhau → Tình trạng màu cánh di truyền liên kết với giới tính
II. đúng
+ Phép lai 1: $X^{A^1}{X}^{A^3}\times X^{A^1}Y\to 1X^{A^1}{X}^{A^1}:1X^{A^1}{X}^{A^3}:1X^{A^1}Y:X^{A^3}Y$ (2 ruồi cái cánh xám: 1 ruồi đực cánh xám: 1 ruồi đực cánh trắng)
+ Phép lai 2: $X^{A^1}{X}^{A^3}\times X^{A^2}Y\to 1X^{A^1}{X}^{A^2}:1X^{A^2}{X}^{A^3}:1X^{A^1}Y:X^{A^2}Y$ (1 ruồi cái cánh đỏ: 1 ruồi cái cánh xám: 1 ruồi đực cánh xám: 1 ruồi đực cánh trắng)
+ Phép lai 3: $X^{A^2}{X}^{A^3}\times X^{A^2}Y\to 1X^{A^2}{X}^{A^2}:1X^{A^2}{X}^{A^3}:1X^{A^2}Y:X^{A^3}Y$ (2 ruồi cái cánh đỏ: 1 ruồi đực cánh đỏ:1 ruồi đực cánh trắng)
III. Đúng. Lai giữa cái ở phép lai 2 với đực phép lai 1:
$X^{A^1}{X}^{A^3}\times X^{A^1}Y\to 1X^{A^1}{X}^{A^1}:1X^{A^1}{X}^{A^3}:1X^{A^1}Y:X^{A^3}Y$ (2 ruồi cái cánh xám: 1 ruồi đực cánh xám: 1 ruồi đực cánh trắng)
IV. Sai. Lai giữa cái ở phép lai thứ 2 với đực ở phép lai thứ 3:
$X^{A^1}{X}^{A^3}\times X^{A^2}Y\to 1X^{A^1}{X}^{A^2}:1X^{A^2}{X}^{A^3}:1X^{A^1}Y:X^{A^3}Y$ (25\% cái cánh xám: 25\% cái cánh đỏ ; 25\% đực cánh xám: 25\% đực cánh trắng)