Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Di truyền liên kết X (Sinh học Lớp 12)

(AI giải đề cho tôi)
Gen có 2 alen A (trội) và a (lặn) liên kết với nhiễm sắc thể X, không có alen tương ứng trên Y. Con cái (XX) có các kiểu gen: $X^A{X}^A$, $X^A{X}^a$, $X^a{X}^a$. Trong đó kiểu hình trội do $X^A{X}^A$ và $X^A{X}^a$ quy định, tức là 2 loại kiểu gen. Kết quả trùng với đáp án nguồn: D.

(AI giải đề cho tôi)
Câu 106: Gen nằm trên vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể X (gen liên kết với X) không có allele tương ứng trên Y, nên kiểu hình do gen này quy định biểu hiện ở cả cơ thể có nhiễm sắc thể giới tính XX (nữ) và XY (nam), nhưng với tỉ lệ không bằng nhau (ví dụ: bệnh mù màu đỏ - xanh lục, bệnh máu khó đông ở người thường biểu hiện ở nam nhiều hơn nữ). Do đó đáp án D là đúng, trùng với đáp án nguồn (Câu 106: D).

Theo giả thiết: mỗi gene quy định 1 tính trạng.
Xét tỉ lệ phân li kiểu hình chung có: (Mắt đỏ : Mắt trắng)(Cánh bình thường : cánh xẻ) = (3:1)(1:1) = 3:3:1:1 ≠ khác với tỉ lệ phân li kiểu hình ở đề bài.
+ Màu mắt ở F₂: (603 + 597 + 361 + 241) mắt đỏ : (359 + 238) mắt trắng ≈ 3 mắt đỏ : 1 mắt trắng (mắt trắng chỉ ở con đực XY). → A (mắt đỏ) >> a (mắt trắng) và gene trên X (do tỉ lệ xuất hiện không đều ở 2 giới và kiểu hình lặn chỉ có ở giới XY). => F₁ x F₁ : $X^A{X}^a$ x $X^{A}Y$ (1)
+ Dạng cánh ở F₂: (603 + 361 + 238) cánh thường : (597 + 241 + 359) cánh xẻ ≈ 1 cánh thường : 1 cánh xẻ → B (cánh thường) >> b (cánh xẻ) và gene trên NST X (do tỉ lệ xuất hiện không đều ở 2 giới). → I đúng. => F₁ x F₁ : $X^B{X}^b$ x $X^{b}Y$ (2)
Từ (1) và (2) → cả 2 gene cùng nằm trên X (vùng không tương đồng của X) và F₁ như sau:
F₁ x F₁ : ($X^{AB}{X}^{ab}$ hoặc $X^{Ab}{X}^{aB}$) x $X^{Ab}Y$ (hoán vị gene chỉ xảy ra ở ruồi cái).
Xét đề bài ta có: $X^{ab}Y$ ≈ 0,15 = 0,3 ($X^{ab}$) x 0,5 (Y). Vì $X^{ab}$ = 0,3 > 0,25 → giao tử liên kết.
=> F₁ x F₁ : $X^{AB}{X}^{ab}$ x $X^{Ab}Y$ (f = 40%) → II đúng.
Tỉ lệ con cái mang kiểu gene thuần chủng là: $X^{Ab}{X}^{Ab}$ = 0,2 x 0,5 = 0,1 = 10% → III đúng.
Tỉ lệ con cái mang kiểu hình mắt đỏ, cánh xẻ là $X^{Ab}{X}^{Ab}$ + $X^{Ab}{X}^{ab}$ = 0,2 x 0,5 + 0,3 x 0,5 = 0,25.
Tỉ lệ con cái mang kiểu hình mắt đỏ, cánh xẻ dị hợp 1 cặp trên tổng con cái mắt đỏ, cánh xẻ là $X^{Ab}{X}^{ab}$ / ($X^{Ab}{X}^{Ab}$ + $X^{Ab}{X}^{ab}$) = (0,3 x 0,5) / 0,25 = 0,6 = 60% → IV sai.

(AI giải đề cho tôi)
Cần phép lai mà kiểu hình màu trứng ở F₁ phân biệt được giới tính. Xét ZᵃZᵃ × ZᴬW: mẹ cho giao tử Zᴬ và W, bố cho giao tử Zᵃ. F₁ gồm: ZᴬZᵃ (trống, trứng màu trắng) và ZᵃW (mái, trứng màu sẫm). Như vậy chỉ cần nhìn màu trứng: trắng là đực, sẫm là cái. Các phép lai khác: A cho F₁ toàn trứng trắng (ZᴬZᴬ, ZᴬZᵃ đực trắng; ZᴬW cái trắng) không phân biệt được; C cho F₁ toàn trắng (ZᴬZᵃ đực, ZᴬW cái); D cho F₁ ZᴬZᵃ đực trắng, ZᴬW cái trắng, ZᵃZᵃ đực sẫm, ZᵃW cái sẫm — màu không tương ứng riêng với giới tính. Đáp án khớp với đáp án nguồn (B).

(AI giải đề cho tôi)
Cái $X^a{X}^a$ chỉ tạo giao tử $X^a$; cái $X^{a}Y$ tạo giao tử $X^a$ và $Y$ với tỉ lệ 1:1. Đời con: $1/2X^a{X}^a$ (cái) và $1/2X^{a}Y$ (đực). Vậy tỉ lệ kiểu gen $X^a{X}^a$ là $50\%$, trùng với đáp án nguồn D.

(AI giải đề cho tôi)
Phép lai thuận và phép lai nghịch cho kết quả khác nhau xảy ra khi: (1) gen nằm trên NST giới tính X — ví dụ $X^A{X}^a\times X^{a}Y$ khác $X^a{X}^a\times X^{A}Y$; (2) gen nằm trong ti thể (di truyền qua tế bào chất, chỉ theo mẹ) — lai thuận và nghịch khác nhau; (4) các gen liên kết với nhau — nhóm gen liên kết cùng nguồn gốc cha/mẹ dẫn đến tỉ lệ kiểu gen khác nhau. Trường hợp (3) gen nằm trên NST thường phân li độc lập thì lai thuận và nghịch cho kết quả như nhau. Vậy có 3 trường hợp, đáp án C. Khớp với đáp án nguồn (Câu 27: C).

(AI giải đề cho tôi)
Bệnh mù màu do alen lặn X^m nằm trên nhiễm sắc thể X. Con trai có kiểu gen X^m Y, trong đó nhiễm sắc thể Y luôn do bố cung cấp còn nhiễm sắc thể X do mẹ cung cấp. Do đó con trai bị mù màu nhận X^m từ mẹ (mẹ bình thường nhưng là người mang dị hợp X^M X^m). Bố bị mù màu (X^m Y) chỉ truyền X^m cho con gái, không truyền cho con trai. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn: D.

(AI giải đề cho tôi)
Phân tích tỉ lệ F2: tổng lông hung = 37,5% + 18,75% = 56,25% = 9/16? Thực chất xét theo giới: con đực hung : trắng = 37,5 : 12,5 = 3 : 1; con cái hung : trắng = 18,75 : 31,25 = 3 : 5. Suy luận: gen A nằm trên NST thường (dị hợp ở F1), gen B nằm trên X; alen b chỉ gây lông trắng ở con cái khi đồng hợp (X^b X^b), còn con đực có X^b Y vẫn lông hung nếu có A. Kiểu gen P: ♂ AAX^b Y (hung) × ♀ aaX^B X^B (trắng) → F1: AaX^B X^b (cái hung), AaX^b Y (đực hung), đúng 100% hung. Kiểm chứng F2 (AaX^B X^b × AaX^b Y): con đực A_ = 3/4 → hung 37,5%, trắng 12,5%; con cái hung = A_ và X^B X^b = 3/4 × 1/2 = 3/8 = 18,75%, trắng 31,25%. Khớp hoàn toàn đề bài.

I. SAI: con đực F1 phải là AaX^b Y (hoặc BbX^a Y nếu đặt gen trên X là A), không phải AaX^B Y hay BbX^A Y.

II. ĐÚNG: con cái F1 là AaX^B X^b (tương ứng BbX^A X^a với cách đặt tên khác).

III. ĐÚNG: F2 lông hung gồm: đực A_X^B Y, A_X^b Y; cái A_X^B X^b. Tần số alen a ở F2 (chỉ xét cá thể hung, đều là A_) = 1/3. Ngẫu phối → F3: A_ = 1 − (1/3)^2 = 8/9. Con đực lông hung ở F3 = 1/2 × 8/9 = 4/9.

IV. SAI: con đực lông trắng F2 chỉ có 2 kiểu gen: aaX^B Y và aaX^b Y (vì con đực trắng chỉ cần aa, không phụ thuộc gen trên X).

Vậy có 2 phát biểu đúng (II và III) → chọn D, trùng với đáp án nguồn.

Đời $F_1$ có tỉ lệ 1:1; đời $F_2$ có tỉ lệ 1:1 thì gen quy định tính trạng nằm trên NST X.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên (I) sai.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên ta có sơ đồ lai: $X^a{X}^a\times X^{A}Y$ thu được $F_1$ có $1X^A{X}^a$; $1X^{a}Y$ có tỉ lệ kiểu hình 1 lông đỏ : 1 lông trắng.
Tiếp tục cho $F_1$ lai với nhau: $1X^A{X}^a\times 1X^{a}Y$. Thu được $F_2$ có $1X^A{X}^a$, $1X^a{X}^a$, $1X^{A}Y$, $1X^{a}Y$ = 2 lông đỏ : 2 lông trắng = 1:1.
Nếu tiếp tục cho $F_2$ giao phối với nhau thì $F_3$ có tỉ lệ 7 đỏ : 11 trắng → (II) sai.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên sẽ có 5 kiểu gen, trong đó giới đực có 2 kiểu gen, giới cái có 3 kiểu gen → (III) đúng.
- Có 2 kiểu gen quy định lông trắng, đó là $X^a{X}^a$ và $X^{a}Y$

Câu 118: C. Có 3 phát biểu đều đúng là I; III và IV.
Theo đề: Ptc: cái mắt trắng × đực mắt trắng ⇒ F₁ 100\% cái mắt đỏ; 100\% đực mắt trắng.
⇒ Tính trạng màu mắt di truyền theo quy luật tương tác gen theo kiểu 9:7.
Qui ước: A_B_: đỏ; A_bb, aaB_, aabb: trắng.
⇒ tính trạng phân ly không đều 2 giới ⇒ gen nằm trên NST giới tính X.
Gọi x là tỉ lệ con mắt đỏ ở giới không xảy ra chết → tỉ lệ con mắt trắng: 0,5-x.
Gọi y là tỉ lệ con mắt đỏ ở giới xảy ra chết → tỉ lệ con mắt trắng: 0,25-y (do đã chết đi ½).
Theo đề bài ta có: x+y : 0,75-(x+y) = 9:16 ⟺ x+y = 0,27
TH1: {x/y = 12,5; x+y = 0,27} ⇒ {x = 0,25; y = 0,02} ⇒ IV ĐÚNG.
TH2: {y/x = 12,5; x+y = 0,27} ⇒ {x = 0,02; y = 0,25} ⇒ loại.
Do một trong 2 giới đã chết đi một nửa và kiểu hình mắt đỏ, mắt trắng xuất hiện ở cả 2 giới
⇒ ở giới xảy ra chết thì mắt đỏ + mắt trắng = 0,25
⇒ mắt đỏ < 0,25
⇒ Giới chết có 0,02 đỏ : 0,23 trắng, giới không chết 0,25 đỏ : 0,25 trắng.
Mặt khác: đỏ cái : đỏ đực = 25:2 ⇒ giới đực chết ⇒ I ĐÚNG.
TH1: các cá thể chết là mang kiểu hình mắt đỏ:
trước khi chết: đực: 0,27 đỏ : 0,23 trắng; Cái: 1 đỏ : 1 trắng
⇒ 2 tương tác bổ sung cùng nằm trên NST giới tính X và xảy ra hiện tượng hoán vị gen ⇒ $X^{A_B}Y$ = 0,27
⇒ $X^{A_B}$ = 0,54 ⇒ loại.
TH2: các cá thể chết mang kiểu hình mắt trắng:
trước khi chết: đực: 0,02 đỏ : 0,48 trắng; Cái: 0,25 đỏ : 0,25 trắng. 2 tương tác bổ sung cùng nằm trên NST giới tính X và xảy ra hiện tượng hoán vị gen ⇒ $X^{A_B}Y$ = 0,02 ⇒ $X^{A_B}$ = 0,04
f = 8\% ⇒ cái mắt đỏ dị hợp tử chéo $X^{a_B}{X}^{A_B}$ ⇒ II SAI, III ĐÚNG.
Sơ đồ lai:
P_TC: (cái mắt trắng) $X^{A_b}{X}^{A_b}$ × $X^{a_B}Y$ (đực mắt trắng)
F₁: 1 $X^{A_b}{X}^{a_B}$ (cái mắt đỏ) : 1 $X^{A_b}Y$ (đực mắt trắng)
F₁ × F₁: (cái mắt đỏ) $X^{A_b}{X}^{a_B}$ × $X^{A_b}Y$ (đực mắt trắng)
G_F1: $X^{A_b}$, $X^{a_B}$, $X^{A_B}$, $X^{a_b}$ (0,46; 0,46; 0,04; 0,04) — $X^{A_b}$, Y (0,5; 0,5)
F₂:
- Tỉ lệ kiểu gen: 0,23 $X^{A_b}{X}^{A_b}$ : 0,23 $X^{a_B}{X}^{A_b}$ : 0,02 $X^{A_B}{X}^{A_b}$ : 0,02 $X^{A_b}{X}^{a_b}$ : 0,23 $X^{A_b}Y$ : 0,23 $X^{a_B}Y$ : 0,02 $X^{A_B}Y$ : 0,02 $X^{a_b}Y$
Trước khi chết:
- Tỉ lệ kiểu hình: Giới cái: 50\% mắt đỏ : 50\% mắt trắng; Giới đực: 4\% mắt đỏ : 96\% mắt trắng.
Sau khi chết: giới cái: 50\% mắt đỏ; 50\% mắt trắng; Giới đực: 4\% mắt đỏ; 46\% mắt trắng.
Tỷ lệ chung: 54\% mắt đỏ : 96\% mắt trắng = 9 mắt đỏ : 16 mắt trắng.

Chọn đáp án A. Gen I và gen II đều có 3 alen và nằm trên 2 cặp NST tương đồng khác nhau → số KG = 6x6 = 36. Gen III và gen IV đều có 4 alen và nằm trên vùng tương đồng của NST X: XX = 10x10+6x6 = 136; XY = 136 + 10x6x2 = 256 → tổng số = (136+256)x36 = 14112.

Chọn đáp án D. Giải thích: P: X${}^a$X${}^a$ x X${}^A$Y $\to$ F${}_1$: 1 X${}^A$X${}^a$ (tằm cái trứng sáng) : 1 X${}^a$Y (tằm đực trứng sẫm).

Chọn đáp án C. Giải thích: Có 3 kết luận đúng là: (a) Người con gái (10) có thể mang alen quy định bệnh M. (d) Cặp vợ chồng (5) và (6) sinh con thứ hai là con trai có thể không bị bệnh N và M. (g) Xác suất sinh con thứ hai là con gái không bị bệnh N và M của cặp vợ chồng (5) và (6) là 12,5%.

Chọn đáp án B. Giải thích: Ở F₂ toàn bộ con cái đều có mắt đỏ, đuôi ngắn; còn con đực có nhiều kiểu hình → tính trạng di truyền liên kết giới tính. Ở F₂ có tỉ lệ kiểu hình của hiện tượng hoán vị gen. - Kiểu gen của F₁ là X^{AB}X^{ab} x X^{AB}Y. F₂ có 8 loại kiểu gen. - Khi tính trạng liên kết giới tính thì tần số hoán vị gen f = (4% + 4%) : 50% = 16%. - Lấy ngẫu nhiên 1 cá thể ở F₂ xác suất thuần chủng là 21% : 50% = 0,42 = 42% (vì cá thể cái thuần chủng có kiểu gen X^{AB}X^{AB} có tỉ lệ luôn bằng tỉ lệ cá thể đực X^{AB}Y, mà đực X^{AB}Y = 21%). - F₁ có kiểu gen X^{AB}X^{ab} lai phân tích thì sẽ thu được cá thể đực mắt đỏ, đuôi dài (X^{Ab}Y) chiếm tỉ lệ = 0,08 X^{Ab} x 0,5Y = 4%.

(AI giải đề cho tôi)
Gen A nằm trên X (không có alen trên Y), ở giới XX kiểu gen đồng hợp về gen A là X^AiX^Ai với i = 1..7, nên có 7 loại kiểu gen đồng hợp. Gen B trên NST thường có 5 alen, kiểu gen dị hợp về B là các tổ hợp 2 alen khác nhau: C(5,2) = 5!/(2!3!) = 10 loại. Tổng số kiểu gen đồng hợp về A và dị hợp về B ở giới XX tối đa là 7 × 10 = 70 kiểu gen. Khớp với đáp án nguồn C.

(AI giải đề cho tôi)
Bệnh máu khó đông do gen lặn nằm trên X. Con gái máu khó đông phải có kiểu gen $X^m{X}^m$, nhận một $X^m$ từ mẹ và một $X^m$ từ cha, nên cha phải mắc bệnh ($X^{m}Y$) và mẹ phải dị hợp ($X^M{X}^m$). Con trai bình thường ($X^{M}Y$) nhận $X^M$ từ mẹ, phù hợp. Vậy kiểu gen vợ chồng là $X^M{X}^m$ x $X^{m}Y$, khớp đáp án C (đáp án nguồn cũng là C).

Bố mẹ bình thường, để sinh con gái mang gene bệnh thì mẹ hoặc bố phải mang gene bệnh. Tuy nhiên, trong trường hợp này, gene nằm trên X không allele tương ứng trên Y thì người mẹ sẽ là người mang gene bệnh.

→ $X^A{X}^a\times X^{A}Y$

(AI giải đề cho tôi)
Màu mắt do gen nằm trên NST X, mắt trắng là tính trạng lặn. P: đực trắng X^wY × cái đỏ X^WX^W → F1 100% đỏ (cái X^WX^w, đực X^WY). F1 × F1 → F2: 3 đỏ : 1 trắng, trắng chỉ là đực X^wY, đúng như đề. Ruồi mắt đỏ dị hợp F2 phải là cái X^WX^w (đực đỏ X^WY không phải dị hợp). Cho X^WX^w × X^WY → F3: cái 100% đỏ (1/2 X^WX^W, 1/2 X^WX^w); đực 1/2 X^WY đỏ, 1/2 X^wY trắng. Vậy đực mắt đỏ chiếm 1/2 × 1/2 = 1/4 = 25% tổng số F3. Khớp đáp án nguồn A.

(AI giải đề cho tôi)
Phép lai $X^A{X}^a\times X^{A}Y$: mẹ cho giao tử $X^A$, $X^a$; bố cho $X^A$, $Y$. Đời con: $X^A{X}^A$ (cái mắt đỏ), $X^A{X}^a$ (cái mắt đỏ), $X^{A}Y$ (đực mắt đỏ), $X^{a}Y$ (đực mắt trắng) → tỉ lệ 2 cái mắt đỏ : 1 đực mắt đỏ : 1 đực mắt trắng, đúng yêu cầu. Các phép lai khác: B cho 1 cái mắt đỏ : 1 cái mắt trắng : 1 đực mắt đỏ : 1 đực mắt trắng; C cho 1 cái mắt đỏ : 1 đực mắt trắng; D cho toàn bộ con mắt đỏ. Đáp án khớp với đáp án nguồn (Câu 102 = A).

(AI giải đề cho tôi)
Hiện tượng di truyền liên kết với giới tính ở ruồi giấm (gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X) được T.H. Moocgan phát hiện qua thí nghiệm lai ruồi giấm mắt trắng. Kết quả này trùng với đáp án nguồn (Câu 83: D).