Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Di truyền liên kết X (Sinh học Lớp 12)

(AI giải đề cho tôi)
Gene quy định màu mắt nằm trên vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể X (theo Morgan): allele A (mắt đỏ) trội hoàn toàn over a (mắt trắng). Kiểm tra từng phép lai: Phép lai 1 (mẹ đỏ × bố trắng, 100% con mắt đỏ): mẹ phải là $X^A{X}^A$ (đồng hợp tử trội), bố $X^{a}Y$ → con $X^A{X}^a$ (cái đỏ), $X^{A}Y$ (đực đỏ), đúng 0% mắt trắng. Phép lai 2 (mẹ trắng $X^a{X}^a$ × bố đỏ $X^{A}Y$): con cái $X^A{X}^a$ đỏ, con đực $X^{a}Y$ trắng → 100% đực trắng, 0% cái trắng, đúng bảng. Phép lai 3 (mẹ đỏ × bố đỏ, 50% đực trắng): mẹ dị hợp $X^A{X}^a$, bố $X^{A}Y$ → 50% con đực $X^{a}Y$ trắng. Phép lai 4 (trắng × trắng): $X^a{X}^a\times X^{a}Y$ → 100% trắng. a) SAI: phép lai 1 mẹ phải đồng hợp tử $X^A{X}^A$ (nếu dị hợp sẽ xuất hiện con đực mắt trắng). b) ĐÚNG: gene nằm trong ti thể chỉ di truyền theo mẹ (con mang kiểu hình của mẹ); phép lai 2 cho kết quả phụ thuộc bố (mẹ trắng × bố đỏ → con cái đỏ), phép lai 3 mẹ đỏ × bố đỏ vẫn xuất hiện mắt trắng, phủ nhận di truyền qua ti thể. c) SAI: nếu mẹ mắt đỏ dị hợp $X^A{X}^a$ × bố trắng $X^{a}Y$ thì đời con xuất hiện mắt trắng (con đực $X^{a}Y$ và con cái $X^a{X}^a$), tức phép lai 1 chỉ là một trường hợp cụ thể với mẹ đồng hợp. d) SAI: phép lai thuận nghịch là hoán đổi kiểu hình giữa bố và mẹ; phép lai 3 (đỏ × đỏ) và phép lai 4 (trắng × trắng) có kiểu hình bố mẹ giống nhau nên không phải cặp thuận nghịch (cặp thuận nghịch là phép lai 1 và 2). Kết quả khớp đáp án nguồn: a S, b Đ, c S, d S.
a) (AI giải đề cho tôi)
Phép lai 1 cho 0% mắt trắng nên mẹ phải là $X^A{X}^A$ đồng hợp tử trội, không phải dị hợp tử.
b) (AI giải đề cho tôi)
Gene trong ti thể di truyền theo mẹ; phép lai 2 (mẹ trắng × bố đỏ) cho con cái đỏ, con đực trắng và phép lai 3 (đỏ × đỏ) xuất hiện mắt trắng, phủ nhận di truyền theo dòng mẹ.
c) (AI giải đề cho tôi)
Nếu mẹ đỏ dị hợp $X^A{X}^a$ × bố trắng $X^{a}Y$ thì đời con có mắt trắng (đực $X^{a}Y$, cái $X^a{X}^a$).
d) (AI giải đề cho tôi)
Phép lai 3 (đỏ × đỏ) và 4 (trắng × trắng) không hoán đổi kiểu hình bố mẹ nên không phải cặp thuận nghịch; cặp thuận nghịch là phép lai 1 và 2.

(AI giải đề cho tôi)
Gen lặn trên X: X^H bình thường, X^h bệnh. Chồng bình thường nhưng bố chồng bị bệnh (X^h Y) → chồng nhận Y từ bố, X^H từ mẹ → chồng X^H Y. Vợ bình thường, bà ngoại bị bệnh (X^h X^h) → mẹ của vợ chắc chắn X^H X^h → vợ có 1/2 X^H X^h, 1/2 X^H X^H. Xác suất con bị bệnh = 1/2 (vợ dị hợp) × 1/4 (X^h X^h hoặc X^h Y) = 1/8. Vậy xác suất con đầu lòng không bị bệnh = 1 − 1/8 = 7/8 = 87,5%. Khớp đáp án D.

Ở gà XX là con trống, XY là con mái. ♂ lông đen × ♀ lông vằn → ♂ lông vằn : ♀ lông đen → Phân li kiểu hình ở 2 giới khác nhau → tính trạng do gen nằm trên NST giới tính X quy định. Quy ước A– lông vằn; a– lông đen. P: ♂ X^aX^a × ♀ X^AY → F₁: ♂ X^AX^a × ♀ X^aY → F₂: ♂ (X^AX^a{:}X^aX^a) × ♀ (X^AY{:}X^aY). Tỉ lệ giao tử: (1X^A{:}3X^a) × (1X^A{:}1X^a{:}2Y) → Gà trống lông vằn: X^AX^A : 4X^AX^a. Vậy trong tổng số gà trống lông vằn ở F₃ thì gà có kiểu gen đồng hợp chiếm tỉ lệ: 1/5 = 20%.

(AI giải đề cho tôi)
Cần phép lai mà kiểu hình màu trứng ở F₁ phân biệt được giới tính. Xét ZᵃZᵃ × ZᴬW: mẹ cho giao tử Zᴬ và W, bố cho giao tử Zᵃ. F₁ gồm: ZᴬZᵃ (trống, trứng màu trắng) và ZᵃW (mái, trứng màu sẫm). Như vậy chỉ cần nhìn màu trứng: trắng là đực, sẫm là cái. Các phép lai khác: A cho F₁ toàn trứng trắng (ZᴬZᴬ, ZᴬZᵃ đực trắng; ZᴬW cái trắng) không phân biệt được; C cho F₁ toàn trắng (ZᴬZᵃ đực, ZᴬW cái); D cho F₁ ZᴬZᵃ đực trắng, ZᴬW cái trắng, ZᵃZᵃ đực sẫm, ZᵃW cái sẫm — màu không tương ứng riêng với giới tính. Đáp án khớp với đáp án nguồn (B).

(AI giải đề cho tôi)
Phép lai thuận và phép lai nghịch cho kết quả khác nhau xảy ra khi: (1) gen nằm trên NST giới tính X — ví dụ $X^A{X}^a\times X^{a}Y$ khác $X^a{X}^a\times X^{A}Y$; (2) gen nằm trong ti thể (di truyền qua tế bào chất, chỉ theo mẹ) — lai thuận và nghịch khác nhau; (4) các gen liên kết với nhau — nhóm gen liên kết cùng nguồn gốc cha/mẹ dẫn đến tỉ lệ kiểu gen khác nhau. Trường hợp (3) gen nằm trên NST thường phân li độc lập thì lai thuận và nghịch cho kết quả như nhau. Vậy có 3 trường hợp, đáp án C. Khớp với đáp án nguồn (Câu 27: C).

Đời $F_1$ có tỉ lệ 1:1; đời $F_2$ có tỉ lệ 1:1 thì gen quy định tính trạng nằm trên NST X.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên (I) sai.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên ta có sơ đồ lai: $X^a{X}^a\times X^{A}Y$ thu được $F_1$ có $1X^A{X}^a$; $1X^{a}Y$ có tỉ lệ kiểu hình 1 lông đỏ : 1 lông trắng.
Tiếp tục cho $F_1$ lai với nhau: $1X^A{X}^a\times 1X^{a}Y$. Thu được $F_2$ có $1X^A{X}^a$, $1X^a{X}^a$, $1X^{A}Y$, $1X^{a}Y$ = 2 lông đỏ : 2 lông trắng = 1:1.
Nếu tiếp tục cho $F_2$ giao phối với nhau thì $F_3$ có tỉ lệ 7 đỏ : 11 trắng → (II) sai.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên sẽ có 5 kiểu gen, trong đó giới đực có 2 kiểu gen, giới cái có 3 kiểu gen → (III) đúng.
- Có 2 kiểu gen quy định lông trắng, đó là $X^a{X}^a$ và $X^{a}Y$

(AI giải đề cho tôi)
Gen A nằm trên X (không có alen trên Y), ở giới XX kiểu gen đồng hợp về gen A là X^AiX^Ai với i = 1..7, nên có 7 loại kiểu gen đồng hợp. Gen B trên NST thường có 5 alen, kiểu gen dị hợp về B là các tổ hợp 2 alen khác nhau: C(5,2) = 5!/(2!3!) = 10 loại. Tổng số kiểu gen đồng hợp về A và dị hợp về B ở giới XX tối đa là 7 × 10 = 70 kiểu gen. Khớp với đáp án nguồn C.

(AI giải đề cho tôi)
Màu mắt do gen nằm trên NST X, mắt trắng là tính trạng lặn. P: đực trắng X^wY × cái đỏ X^WX^W → F1 100% đỏ (cái X^WX^w, đực X^WY). F1 × F1 → F2: 3 đỏ : 1 trắng, trắng chỉ là đực X^wY, đúng như đề. Ruồi mắt đỏ dị hợp F2 phải là cái X^WX^w (đực đỏ X^WY không phải dị hợp). Cho X^WX^w × X^WY → F3: cái 100% đỏ (1/2 X^WX^W, 1/2 X^WX^w); đực 1/2 X^WY đỏ, 1/2 X^wY trắng. Vậy đực mắt đỏ chiếm 1/2 × 1/2 = 1/4 = 25% tổng số F3. Khớp đáp án nguồn A.

Gọi tần số allele gây bệnh là $q=0,15$. Vì gene nằm trên vùng không tương đồng của NST X nên ở nam (XY, chỉ có 1 NST X), tỉ lệ nam bị bệnh bằng tần số allele m trên NST X: $$P(X^{m}Y)=q=0,15=15\%\text{ (trong soˆˊ caˊc nam)}$$ Giả sử tỉ lệ nam : nữ = $1:1$, tỉ lệ người nam bị bệnh trong toàn quần thể là: $$\frac{1}{2}\times 0,15=0,075=7,5\%$$ Đáp án: 7,5%.

(AI giải đề cho tôi)
Xét gen I, II cùng trên NST thường: quần thể tạo tối đa 6 loại giao tử → số kiểu gen tối đa về 2 gen này là số cách chọn không thứ tự 2 giao tử: 6×7/2 = 21.
Xét NST giới tính: tinh trùng X mang cả gen III (vùng không tương đồng của X) và gen IV (vùng tương đồng); tinh trùng Y chỉ mang gen IV. Gọi gen III có n3 alen, gen IV có n4 alen thì số loại tinh trùng = n3·n4 + n4 = n4(n3+1) = 9 → n4 = 3, n3 = 2.
Số kiểu gen cái: các kiểu X là 2×3 = 6 loại → 6×7/2 = 21 kiểu gen. Số kiểu gen đực: 6 kiểu X × 3 alen IV trên Y = 18. Tổng kiểu gen về NST giới tính = 21 + 18 = 39.
Tổng số kiểu gen tối đa của quần thể = 21 × 39 = 819 → đáp án C, khớp đáp án nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng nhận định: I sai, vì gene nằm trên nhiễm sắc thể X ảnh hưởng đến cả ruồi đực (X^wY) lẫn ruồi cái (X^WX^w, X^WX^w, X^wX^w), không chỉ ruồi đực. II đúng: ở F${}_2$ xuất hiện ruồi cái mắt trắng X^wX^w chỉ có thể nhận X^w từ cả bố và mẹ, chứng tỏ mắt trắng là tính trạng lặn do gene nằm trên X quy định. III sai: thí nghiệm Morgan không bác bỏ quy luật di truyền độc lập của Mendel mà bổ sung khái niệm gene nằm trên nhiễm sắc thể giới tính; không phải tất cả gene đều liên kết với giới tính. IV đúng: lai kiểm chứng giữa ruồi cái mắt đỏ với ruồi đực mắt trắng (lai nghịch) cho phép xem xét sự xuất hiện của mắt trắng ở con cháu để củng cố giả thuyết di truyền qua X. Vậy có 2 nhận định đúng (II và IV), tương ứng đáp án B (khớp đáp án nguồn).

$F_1$ đồng loạt chân thấp; $F_2$ thu được 1 cao : 3 thấp => thân thấp là tính trạng trội. Tính trạng chân cao chỉ xuất hiện ở con đực, tính trạng chân thấp có ở cả con đực và con cái => gen quy định tính trạng nằm trên NST X không có alen trên Y. Đực chân cao $F_2$ có KG lai với tất cả các con cái chân thấp $F_2$: có 2 TH: TH1: $X^{d}Y$ × $X^D{X}^D$ => 100% con đực chân thấp; TH2: $X^{d}Y$ × $X^D{X}^d$ => 50% đực chân thấp và 50% đực cao => tỷ lệ con đực chân thấp trong số các con đực thu được ở đời $F_3$ là 3/4 = 75%.