Câu 21THPTChuyên đề: Xà phòng và chất giặt rửa • Lớp 12Chất béo và acid béoThông hiểu#secondary:CHEM12.L3.ESTER_LIPID.FATS#curriculum:undetermined
Tiến hành thí nghiệm xà phòng hóa chất béo:
Bước 1: Cho vào bát sứ nhỏ khoảng 2 mL dầu dừa và 6 mL dung dịch NaOH 40%.
Bước 2: Đun sôi nhẹ hỗn hợp, liên tục khuấy đều bằng đũa thủy tinh khoảng 30 phút và thỉnh thoảng thêm nước cất để giữ cho thể tích hỗn hợp không đổi rồi để nguội hỗn hợp.
Bước 3: Rót thêm vào hỗn hợp 7-10 mL dung dịch NaCl bão hòa nóng, khuấy nhẹ rồi để yên hỗn hợp.
Tiến hành thí nghiệm xà phòng hóa chất béo:
Bước 1: Cho vào bát sứ nhỏ khoảng 2 mL dầu dừa và 6 mL dung dịch NaOH 40%.
Bước 2: Đun sôi nhẹ hỗn hợp, liên tục khuấy đều bằng đũa thủy tinh khoảng 30 phút và thỉnh thoảng thêm nước cất để giữ cho thể tích hỗn hợp không đổi rồi để nguội hỗn hợp.
Bước 3: Rót thêm vào hỗn hợp 7-10 mL dung dịch NaCl bão hòa nóng, khuấy nhẹ rồi để yên hỗn hợp.
Bước 1: Cho vào bát sứ nhỏ khoảng 2 mL dầu dừa và 6 mL dung dịch NaOH 40%.
Bước 2: Đun sôi nhẹ hỗn hợp, liên tục khuấy đều bằng đũa thủy tinh khoảng 30 phút và thỉnh thoảng thêm nước cất để giữ cho thể tích hỗn hợp không đổi rồi để nguội hỗn hợp.
Bước 3: Rót thêm vào hỗn hợp 7-10 mL dung dịch NaCl bão hòa nóng, khuấy nhẹ rồi để yên hỗn hợp.
Các mệnh đề Đúng / Sai:
a)
Sau bước 2 thấy có lớp chất rắn màu trắng chứa muối sodium của acid béo nổi lên.
b)
Mục đích chính của việc thêm dung dịch NaCl ở bước 3 là làm tăng tốc độ của phản ứng xà phòng hoá
c)
Ở bước 1, nếu thay mỡ lợn bằng dầu nhớt thì hiện tượng thí nghiệm sau bước 2 vẫn xảy ra tương tự.
d)
Có thể thay dung dịch NaCl bão hòa bằng dung dịch HCl bão hòa.
Đáp án chính thức: a:S,b:S,c:S,d:S
Hướng dẫn giải chi tiết
(AI giải đề cho tôi)
Phản ứng xà phòng hóa: chất béo (triglyceride) + NaOH → glycerol + muối natri của acid béo (xà phòng).
a) SAI. Sau bước 2, hỗn hợp phản ứng thu được là dung dịch đặc quánh chứa xà phòng và glycerin, chưa có hiện tượng lớp chất rắn màu trắng nổi lên. Lớp xà phòng rắn chỉ xuất hiện sau bước 3 khi thêm dung dịch NaCl bão hòa (hiệu ứng muối: NaCl làm giảm độ tan của xà phòng trong nước, tách xà phòng ra thành lớp rắn nổi lên trên mặt).
b) SAI. Phản ứng xà phòng hóa ở bước 2 đã hoàn tất trước khi thêm NaCl. Mục đích chính của việc thêm dung dịch NaCl bão hòa nóng là thực hiện 'hiệu ứng muối' (muối hóa) để làm giảm độ tan của xà phòng trong nước, giúp xà phòng tách ra thành lớp rắn, tách khỏi glycerin và các tạp chất, dễ thu nhận sản phẩm — không phải để tăng tốc độ phản ứng.
c) SAI. Mỡ lợn là chất béo (triglyceride - ester của glycerol với acid béo) nên bị xà phòng hóa bởi NaOH. Dầu nhớt là hỗn hợp hydrocarbon (dẫn xuất của dầu mỏ), không chứa liên kết ester, không phản ứng xà phòng hóa với NaOH, nên hiện tượng sau bước 2 không xảy ra tương tự.
d) SAI. Nếu thay NaCl bằng dung dịch HCl bão hòa, HCl sẽ tác dụng với muối natri của acid béo (xà phòng): RCOONa + HCl → RCOOH + NaCl, chuyển xà phòng thành acid béo không tan, đồng thời phá hủy sản phẩm xà phòng hóa. Do đó không thể thay thế.
a) (AI giải đề cho tôi)
Sau bước 2 hỗn hợp là dung dịch đồng nhất chứa xà phòng và glycerin; lớp chất rắn trắng chỉ nổi lên sau bước 3 khi thêm NaCl bão hòa (hiệu ứng muối).
b) (AI giải đề cho tôi)
NaCl được thêm sau khi phản ứng xà phòng hóa đã xảy ra; mục đích là hiệu ứng muối giúp xà phòng tách ra, không phải tăng tốc độ phản ứng.
c) (AI giải đề cho tôi)
Dầu nhớt là hydrocarbon, không phải ester, không xà phòng hóa được với NaOH nên hiện tượng không xảy ra tương tự.
d) (AI giải đề cho tôi)
HCl sẽ phản ứng với muối natri của acid béo tạo thành acid béo (RCOONa + HCl → RCOOH + NaCl), phá hủy xà phòng, nên không thể thay thế.
Phản ứng xà phòng hóa: chất béo (triglyceride) + NaOH → glycerol + muối natri của acid béo (xà phòng).
a) SAI. Sau bước 2, hỗn hợp phản ứng thu được là dung dịch đặc quánh chứa xà phòng và glycerin, chưa có hiện tượng lớp chất rắn màu trắng nổi lên. Lớp xà phòng rắn chỉ xuất hiện sau bước 3 khi thêm dung dịch NaCl bão hòa (hiệu ứng muối: NaCl làm giảm độ tan của xà phòng trong nước, tách xà phòng ra thành lớp rắn nổi lên trên mặt).
b) SAI. Phản ứng xà phòng hóa ở bước 2 đã hoàn tất trước khi thêm NaCl. Mục đích chính của việc thêm dung dịch NaCl bão hòa nóng là thực hiện 'hiệu ứng muối' (muối hóa) để làm giảm độ tan của xà phòng trong nước, giúp xà phòng tách ra thành lớp rắn, tách khỏi glycerin và các tạp chất, dễ thu nhận sản phẩm — không phải để tăng tốc độ phản ứng.
c) SAI. Mỡ lợn là chất béo (triglyceride - ester của glycerol với acid béo) nên bị xà phòng hóa bởi NaOH. Dầu nhớt là hỗn hợp hydrocarbon (dẫn xuất của dầu mỏ), không chứa liên kết ester, không phản ứng xà phòng hóa với NaOH, nên hiện tượng sau bước 2 không xảy ra tương tự.
d) SAI. Nếu thay NaCl bằng dung dịch HCl bão hòa, HCl sẽ tác dụng với muối natri của acid béo (xà phòng): RCOONa + HCl → RCOOH + NaCl, chuyển xà phòng thành acid béo không tan, đồng thời phá hủy sản phẩm xà phòng hóa. Do đó không thể thay thế.
a) (AI giải đề cho tôi)
Sau bước 2 hỗn hợp là dung dịch đồng nhất chứa xà phòng và glycerin; lớp chất rắn trắng chỉ nổi lên sau bước 3 khi thêm NaCl bão hòa (hiệu ứng muối).
b) (AI giải đề cho tôi)
NaCl được thêm sau khi phản ứng xà phòng hóa đã xảy ra; mục đích là hiệu ứng muối giúp xà phòng tách ra, không phải tăng tốc độ phản ứng.
c) (AI giải đề cho tôi)
Dầu nhớt là hydrocarbon, không phải ester, không xà phòng hóa được với NaOH nên hiện tượng không xảy ra tương tự.
d) (AI giải đề cho tôi)
HCl sẽ phản ứng với muối natri của acid béo tạo thành acid béo (RCOONa + HCl → RCOOH + NaCl), phá hủy xà phòng, nên không thể thay thế.
